Νικώντας το bullying με ιπποτισμό

Συνέντευξη στην Πελιώ Παπαδιά, Τaλκ Φεβρουάριος 2019

Γιατί τα παιδιά σαγηνεύονται από τη δύναμη; Γιατί μαγεύονται από την άνομη βία, όπως στο bullying; Πώς θα μπορούσε ο ιπποτισμός να πλαισιώσει και να εξευγενίσει αυτό τον διπλό πειρασμό; Πόσο οι μεγάλοι, εκπαιδευτικοί και γονείς, αξιοποιούν αυτή την πολύτιμη δυνατότητα; Ο ψυχίατρος, ψυχαναλυτής και συγγραφέας Νίκος Σιδέρης μιλάει στο Τaλκ για τη ρηξικέλευθη πρότασή του.  

1. Καλησπέρα, κ. Σιδέρη. Να ξεκινήσουμε τη συζήτησή μας με ένα θέμα πολυσυζητημένο, αλλά πάντα επίκαιρο, τον σχολικό εκφοβισμό. Πιστεύετε ότι στις μέρες μας το bullying έχει αυξηθεί αυτό καθεαυτό ή ότι έχει αυξηθεί η ορατότητά του και ο δημόσιος διάλογος γύρω από αυτό;  

Ισχύουν και τα δύο. Οι κοινωνικές ευαισθησίες έχουν εξελιχθεί ριζικά στη δυτική κοινωνία. Πριν από λίγες δεκαετίες, η φυσική τιμωρία, ενίοτε σκληρή και άγρια (π.χ. ξύλο με τη βέργα, τον χάρακα ή τη ζώνη…) θεωρούνταν εύλογη παιδαγωγική μέθοδος, ενώ σήμερα θεωρείται ποινικό αδίκημα. Έτσι, ακόμα και ελάσσονα περιστατικά καθίστανται ορατά και γίνονται αντικείμενο διαλόγου.

Από την άλλη, η συχνότητα του bullying έχει αυξηθεί δραματικά, ιδίως στις ανεπτυγμένες χώρες, όπου βασιλεύει η κουλτούρα του καταναλωτικού ναρκισσισμού («Καμαρώνω επειδή καταναλώνω»). Ο ναρκισσισμός των μεγάλων γίνεται μάλιστα νοσηρός οδηγός ως προς την ανατροφή των παιδιών. Τα οποία ανατρέφονται έτσι που ενισχύεται η τάση να καταστούν υπέρ-νάρκισσοι. Δηλαδή, άτομα τα οποία έχουν τη βεβαιότητα ότι το φουσκωμένο Εγώ τους έχει το προνόμιο «να κάνει ό,τι θέλει επειδή έτσι θέλει». Αυτό το «προνόμιο» αποτελεί και τη συνθήκη που τρέφει το ψευτονταηλίκι (bullying) και το μετατρέπει σε ανεξέλεγκτο κοινωνικό φαινόμενο στις χώρες του καταναλωτικού ναρκισσισμού.  

2. Γιατί ένα παιδί γίνεται θύτης; Υπάρχουν παιδιά […]

“Athens Calling” (Πρώτο Πρόγραμμα 25/2/2019)

Τη Δευτέρα 25 Φεβρουαρίου 2019, 10-12 το βράδυ, η εκπομπή «Athens Calling» (Η Αθήνα καλεί) με τον Περικλή Βασιλόπουλο ασχολείται με την Κατάθλιψη και την Ψυχική Υγεία στην εποχή της κρίσης.

Καλεσμένος στο στούντιο της Αγ. Παρασκευής, ο Νίκος Σιδέρης, Ψυχίατρος, Ψυχαναλυτής, συγγραφέας και Διευθυντής του Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας «Γαληνός».

Μπορείτε να ακούσετε την εκπομπή στους παρακάτω συνδέσμους:
Athens Calling μέρος Α’
Athens Calling μέρος Β’

Συντονιστείτε στο Πρώτο Πρόγραμμα – ΕΡΤ 91,6 και 105,8 FM
Live Streaming: webradio.ert.gr/proto

Κατάθλιψη σημαίνει άρνηση αναγνώρισης της απώλειας

Συνέντευξη στη Χρύσα Βαϊνανίδη, Η Αυγή (21 Φεβρουαρίου 2019)

* Ποιες είναι οι αιτίες, οι πηγές της κατάθλιψης;

Κατάθλιψη σημαίνει αδυναμία καλού αποχαιρετισμού σε ένα αγαπημένο ον που χάνεται. Καθήλωση της ψυχής στην πρώτη αντίδραση κάθε ανθρώπου μπροστά σε μια σημαδιακή απώλεια: Δηλαδή άρνηση αναγνώρισης της απώλειας. Ό,τι χάθηκε αποκτά χαρακτήρα αναποφάσιστο: στην εξωτερική πραγματικότητα έχει χαθεί. Στην ψυχική πραγματικότητα (φαντασιώσεις) δεν του επιτρέπεται να χαθεί – «άρα» δεν έχει χαθεί. Έτσι το απολεσθέν και είναι χαμένο και δεν είναι χαμένο μέσα στην ίδια ψυχή.

Λόγος καταθλιπτικής ψυχής: «…Να νιώθω τόσο ότι είναι εδώ και την ίδια στιγμή να νιώθω πόσο πολύ μου λείπει. Δεν είναι εδώ. Δηλαδή, και είναι και δεν είναι, και χάθηκε και δεν χάθηκε, δεν μπορώ να πάρω απόφαση, ούτε το ένα ούτε το άλλο, είμαι ανάμεσα, μετέωρη στα δύο. Τη νιώθω πάντα εδώ γύρω να με βλέπει, να με προστατεύει. Σε λίγο θα αρχίσω και να της μιλάω, να της βάζω φαΐ στο τραπέζι. Δεν μπορώ να αποφασίσω: Να ζήσει ή να πεθάνει;».

Έτσι γεννιέται και διαιωνίζεται, σε μια λίμνη ασάλευτου χρόνου, το διακριτικό γνώρισμα της κατάθλιψης: Το άγονο παράπονο χωρίς αναγνωρίσιμο αποδέκτη.

* Η εκδήλωση της κατάθλιψης συνδέεται με το κοινωνικό – οικονομικό περιβάλλον; Με τον σύγχρονο τρόπο ζωής;

Ανθρωποφάγος οικονομικός φιλελευθερισμός, καταναλωτικός ναρκισσισμός, αποτομή της αρνητικότητας, εγωκεντρισμός και απομόνωση των ατόμων ευνοούν την άνθηση της κατάθλιψης. Έτσι, την τελευταία δεκαετία, τα περιστατικά αυξήθηκαν κατά 18% (Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας). Ενώ στην Ελλάδα της κρίσης, στη διάρκεια της ζωής τους, 3 στους 10 άνδρες και 7 στις 10 γυναίκες θα εμφανίσουν κατάθλιψη.

Στο πένθος και την κατάθλιψη διασταυρώνονται τρεις διεργασίες: η μία αφορά την ανθρωπολογική – ψυχοδυναμική […]

Τα παιδιά και η θέση του γονιού

«Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν!». Ενα βιβλίο που διαβάστηκε, αγαπήθηκε και κουβεντιάστηκε από πάρα πολλούς σε βαθμό που 10 χρόνια μετά, αφού έχει ήδη πουλήσει 100.000 αντίτυπα, επανεκδίδεται. Ενα βιβλίο από τις εκδόσεις Μεταίχμιο που όπως ο ίδιος ο συγγραφέας του λέει μιλώντας στις «Νησίδες», είναι ταυτόχρονα μια επιστημονική μελέτη και μια εμπιστευτική επιστολή σε γονείς που σκέφτονται. «Απευθύνεται σε συνήθεις γονείς, που μέσα σε συνήθεις οικογένειες ανατρέφουν συνήθη παιδιά. Και στην πορεία συναντούν δυσκολίες, απορίες και προβλήματα», λέει ο Νίκος Σιδέρης.

Συνέντευξη

● Ποια είναι η βασική ιδέα του βιβλίου;

Οτι η τέχνη του γονιού είναι μια τέχνη που έχει από μόνη της τεράστια αξία ανθρώπινη για τον ίδιο τον γονιό και μεγάλη ηθική ανταμοιβή αν γίνει αρκετά καλά, όχι τέλεια. Η φιλοσοφία της γονεϊκής λειτουργίας είναι δύο λέξεις: αγάπη και κανόνες. Δηλαδή, όχι αγάπη όπως όπως, άτεχνη, αλλά έντεχνη αγάπη, όπως όταν μαθαίνεις να παίζεις ποδόσφαιρο – κάνεις λίγα φάουλ αλλά φροντίζεις να μη βγεις έξω από το παιχνίδι. Τέλειος δεν είναι κανείς, αλλά μπορούμε να μάθουμε να κάνουμε αυτή την τέχνη με τον καλύτερο τρόπο όσο είναι ανθρωπίνως δυνατόν.

Είναι ένα βιβλίο που δίνει τα εργαλεία στους γονείς και ταυτόχρονα τους απενοχοποιεί, τους ησυχάζει γιατί δεν περιλαμβάνει λίστες με τι είναι σωστό και τι είναι λάθος. Γιατί το καύσιμο και η ψυχή της δουλειάς του γονιού είναι η αγάπη. Δεν μπορεί επομένως να γίνει με τον φόβο και τον τρόμο του λάθους και των ενοχών που ακολουθούν.

● Γράφετε ότι η θέση του γονιού είναι πολύ κοντά και λίγο πιο ψηλά από το παιδί. Τι εννοείτε;

Για να μπορέσει ένας γονιός να λειτουργήσει εποικοδομητικά με το παιδί του χρειάζεται να […]

Η καλύτερη άμυνα για να νικηθεί το bullying και το ψευτονταηλίκι (newsbeast 21/7/18)

Συνέντευξη στη Μαργαρίτα Τζαγκαράκη: Newsbeast 21 Ιουλίου 2018

Ψυχοθεραπεία: μόδα ή ανάγκη;

Άλλοι το αποδίδουν στη μόδα, άλλοι το αντιλαμβάνονται ως αναγκαιότητα σε μια εποχή που ψυχολογικές διαταραχές παρουσιάζονται σε όλο και περισσότερους ανθρώπους. Πάντως η ψυχοθεραπεία γίνεται όλο και πιο δημοφιλής, κι αυτό οφείλεται και στο γεγονός ότι έχει αρχίσει να σπάει το ταμπού που έλεγε πως ψυχοθεραπευτή ή, απαξιωτικά, «τρελογιατρό» χρειάζονται μόνο οι «τρελοί» και όσοι δεν έχουν φίλους. Οι Έλληνες σήμερα ξεκινούν συνεδρίες χωρίς να ντρέπονται, δεν βαφτίζουν τον ψυχοθεραπευτή τους «νευρολόγο», για να μη νιώσουν ότι στιγματίζονται από τον περίγυρό τους, και δεν το κρατούν μυστικό από τους φίλους, αλλά συχνά ούτε από το επαγγελματικό τους περιβάλλον.

Τελικά τι είναι, όμως, η ψυχοθεραπεία και, κυρίως, μπορεί να μας βοηθήσει ουσιαστικά; «Η ψυχοθεραπεία, με κορυφαίο υπόδειγμα την ψυχανάλυση, είναι μια διαδικασία ανασυγκρότησης του ψυχικού κόσμου μέσω της αυτογνωσίας», λέει ο κ. Σιδέρης. «Επιλύοντας δυσαρμονίες και συγκρούσεις του εσωτερικού μας κόσμου, ανασυγκροτεί την υποκειμενική μας λειτουργία και, ως εκ τούτου, έχει και θεραπευτικά αποτελέσματα».

Άρα μπορεί να κάνει τη ζωή μας καλύτερη. Υπάρχει «πολύ αργά» ή «πολύ νωρίς» στην έναρξη μιας τέτοιας διαδικασίας ψυχοθεραπείας; Πότε πρέπει να ξεκινά κανείς; «Από το τι είναι η ψυχοθεραπεία προκύπτει και το πότε ενδείκνυται να την αρχίσει κάποιος. Πρώτον, όταν θέλει να γνωρίσει τον εαυτό του και να ζει σύμφωνα με τη δουλεμένη αλήθεια της ψυχής του έναν έντεχνο βίο. Δεύτερον, όταν κάποιο σύμπτωμα του κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και τον ειδοποιεί για δυσαρμονίες της εσωτερικής του ζωής. Τρίτον, όταν κάποιο σύμπτωμα (π.χ. άγχος, αναστολές, φοβίες) τον εμποδίζει στην προσωπική του λειτουργία. Τέταρτον, όταν δεν μπορεί να χαρεί τη ζωή του και να είναι αληθινός και δημιουργικός, αν και οι συνθήκες του βίου του θα ευνοούσαν κάτι τέτοιο. Τέλος, όταν το συνιστά ένας αξιόπιστος ειδικός ψυχικής υγείας. Δεν υπάρχει […]

Θετική αντίσταση: μια αναδυόμενη ψυχολογική στάση στην Ελλάδα

H αξιολόγηση προσλαμβάνεται ως ευσταθής κανονικότητα. Η Ελλάδα πλέον διαχειρίζεται συνθήκες, απειλές και ευκαιρίες δίχως την αίσθηση ότι σε κάθε ζαριά διακυβεύεται η τύχη του όλου συστήματος.

Αυτή η οικονομικο-πολιτική κανονικοποίηση συναντά μια αναδυόμενη πτυχή κοινωνικής ψυχολογίας με δυνάμει καθοριστικές επιπτώσεις.

Εφτά χρόνια «να δούμε τι θα γίνει»

Μέχρι πρόσφατα, στη στάση των Ελλήνων δέσποζε ένα πένθιμο μούδιασμα. Η πένθιμη χροιά οφείλεται στις αλλεπάλληλες απώλειες, υλικές και ψυχολογικές.

Ομως κυρίαρχο ήταν το μούδιασμα της σκέψης, του λόγου και της πράξης. Οι μηχανισμοί της διανοητικής εμπλοκής έχουν αναλυθεί εκτενώς¹. Και τελική απόληξή τους ήταν η αίσθηση ότι ζούμε το αδιανόητο.

Δεν το χωρούσε ο νους εκείνο που ζούσαμε για τρεις κύριους λόγους: Πρώτον, προκαλούσε ανυπόφορη οδύνη.

Δεύτερον, μια τεράστια μηχανή προπαγάνδας μπλόκαρε τη σκέψη μέσω ενός «διπλού δεσμού», βομβαρδίζοντάς την με τρία επάλληλα παράδοξα μηνύματα: «Αν πεις ναι, χάθηκες (μέτρα, ταπείνωση…). Αν πεις όχι, χάθηκες (δραχμή, καταστροφή…). Και απαγορεύεται να σκεφτείς, αφού «είναι μονόδρομος».

Τρίτον, δεν διαθέταμε διανοητικά εργαλεία για να το σκεφτούμε – όπως ο διπλός δεσμός. Ετσι, η απόγνωση έκανε τους ανθρώπους παθητικούς θεατές των εξελίξεων.

Βαθμιαία μάλιστα είχαν εθιστεί στο αδιανόητο, δεν αντιλαμβάνονταν καν ότι δεν σκέφτονται, ζούσαν σαν ψυχικά ζόμπι.

Αιωρούνταν σε κατάσταση μη σκέψης, ψυχοδιανοητικού κενού που γεννούσε την αίσθηση «οι άνθρωποι τα ‘χουν παίξει, είναι τρελαμένοι».

Αυτό οδηγούσε σε μια χαρακτηριστική στάση: Περιμένουμε να δούμε τι θα γίνει στο τέλος. Οι άνθρωποι ζούσαν την κρίση τόσο ως πραγματικότητα στο πετσί τους, όσο και ως θέαμα.

Ανάγκες ψυχικής άμυνας, τηλεοπτική κουλτούρα και προπαγανδιστική σκηνοθεσία της κρίσης από ΜΜΕ και πολιτικό σύστημα τους ωθούσαν να βγάζουν τον εαυτό τους έξω από τη σκηνή του δράματος, τοποθετώντας τον στην («απυρόβλητη», τάχα) θέση του θεατή των τεκταινομένων.

Εξ ου και πάγκοινες κουβέντες όπως «μπόρα είναι, θα περάσει», «δεν θα μας αφήσει ο Θεός» ή «δεν μπορεί, […]