Ψυχοθεραπεία: μόδα ή ανάγκη;

Άλλοι το αποδίδουν στη μόδα, άλλοι το αντιλαμβάνονται ως αναγκαιότητα σε μια εποχή που ψυχολογικές διαταραχές παρουσιάζονται σε όλο και περισσότερους ανθρώπους. Πάντως η ψυχοθεραπεία γίνεται όλο και πιο δημοφιλής, κι αυτό οφείλεται και στο γεγονός ότι έχει αρχίσει να σπάει το ταμπού που έλεγε πως ψυχοθεραπευτή ή, απαξιωτικά, «τρελογιατρό» χρειάζονται μόνο οι «τρελοί» και όσοι δεν έχουν φίλους. Οι Έλληνες σήμερα ξεκινούν συνεδρίες χωρίς να ντρέπονται, δεν βαφτίζουν τον ψυχοθεραπευτή τους «νευρολόγο», για να μη νιώσουν ότι στιγματίζονται από τον περίγυρό τους, και δεν το κρατούν μυστικό από τους φίλους, αλλά συχνά ούτε από το επαγγελματικό τους περιβάλλον.

Τελικά τι είναι, όμως, η ψυχοθεραπεία και, κυρίως, μπορεί να μας βοηθήσει ουσιαστικά; «Η ψυχοθεραπεία, με κορυφαίο υπόδειγμα την ψυχανάλυση, είναι μια διαδικασία ανασυγκρότησης του ψυχικού κόσμου μέσω της αυτογνωσίας», λέει ο κ. Σιδέρης. «Επιλύοντας δυσαρμονίες και συγκρούσεις του εσωτερικού μας κόσμου, ανασυγκροτεί την υποκειμενική μας λειτουργία και, ως εκ τούτου, έχει και θεραπευτικά αποτελέσματα».

Άρα μπορεί να κάνει τη ζωή μας καλύτερη. Υπάρχει «πολύ αργά» ή «πολύ νωρίς» στην έναρξη μιας τέτοιας διαδικασίας ψυχοθεραπείας; Πότε πρέπει να ξεκινά κανείς; «Από το τι είναι η ψυχοθεραπεία προκύπτει και το πότε ενδείκνυται να την αρχίσει κάποιος. Πρώτον, όταν θέλει να γνωρίσει τον εαυτό του και να ζει σύμφωνα με τη δουλεμένη αλήθεια της ψυχής του έναν έντεχνο βίο. Δεύτερον, όταν κάποιο σύμπτωμα του κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και τον ειδοποιεί για δυσαρμονίες της εσωτερικής του ζωής. Τρίτον, όταν κάποιο σύμπτωμα (π.χ. άγχος, αναστολές, φοβίες) τον εμποδίζει στην προσωπική του λειτουργία. Τέταρτον, όταν δεν μπορεί να χαρεί τη ζωή του και να είναι αληθινός και δημιουργικός, αν και οι συνθήκες του βίου του θα ευνοούσαν κάτι τέτοιο. Τέλος, όταν το συνιστά ένας αξιόπιστος ειδικός ψυχικής υγείας. Δεν υπάρχει […]

Θετική αντίσταση: μια αναδυόμενη ψυχολογική στάση στην Ελλάδα

H αξιολόγηση προσλαμβάνεται ως ευσταθής κανονικότητα. Η Ελλάδα πλέον διαχειρίζεται συνθήκες, απειλές και ευκαιρίες δίχως την αίσθηση ότι σε κάθε ζαριά διακυβεύεται η τύχη του όλου συστήματος.

Αυτή η οικονομικο-πολιτική κανονικοποίηση συναντά μια αναδυόμενη πτυχή κοινωνικής ψυχολογίας με δυνάμει καθοριστικές επιπτώσεις.

Εφτά χρόνια «να δούμε τι θα γίνει»

Μέχρι πρόσφατα, στη στάση των Ελλήνων δέσποζε ένα πένθιμο μούδιασμα. Η πένθιμη χροιά οφείλεται στις αλλεπάλληλες απώλειες, υλικές και ψυχολογικές.

Ομως κυρίαρχο ήταν το μούδιασμα της σκέψης, του λόγου και της πράξης. Οι μηχανισμοί της διανοητικής εμπλοκής έχουν αναλυθεί εκτενώς¹. Και τελική απόληξή τους ήταν η αίσθηση ότι ζούμε το αδιανόητο.

Δεν το χωρούσε ο νους εκείνο που ζούσαμε για τρεις κύριους λόγους: Πρώτον, προκαλούσε ανυπόφορη οδύνη.

Δεύτερον, μια τεράστια μηχανή προπαγάνδας μπλόκαρε τη σκέψη μέσω ενός «διπλού δεσμού», βομβαρδίζοντάς την με τρία επάλληλα παράδοξα μηνύματα: «Αν πεις ναι, χάθηκες (μέτρα, ταπείνωση…). Αν πεις όχι, χάθηκες (δραχμή, καταστροφή…). Και απαγορεύεται να σκεφτείς, αφού «είναι μονόδρομος».

Τρίτον, δεν διαθέταμε διανοητικά εργαλεία για να το σκεφτούμε – όπως ο διπλός δεσμός. Ετσι, η απόγνωση έκανε τους ανθρώπους παθητικούς θεατές των εξελίξεων.

Βαθμιαία μάλιστα είχαν εθιστεί στο αδιανόητο, δεν αντιλαμβάνονταν καν ότι δεν σκέφτονται, ζούσαν σαν ψυχικά ζόμπι.

Αιωρούνταν σε κατάσταση μη σκέψης, ψυχοδιανοητικού κενού που γεννούσε την αίσθηση «οι άνθρωποι τα ‘χουν παίξει, είναι τρελαμένοι».

Αυτό οδηγούσε σε μια χαρακτηριστική στάση: Περιμένουμε να δούμε τι θα γίνει στο τέλος. Οι άνθρωποι ζούσαν την κρίση τόσο ως πραγματικότητα στο πετσί τους, όσο και ως θέαμα.

Ανάγκες ψυχικής άμυνας, τηλεοπτική κουλτούρα και προπαγανδιστική σκηνοθεσία της κρίσης από ΜΜΕ και πολιτικό σύστημα τους ωθούσαν να βγάζουν τον εαυτό τους έξω από τη σκηνή του δράματος, τοποθετώντας τον στην («απυρόβλητη», τάχα) θέση του θεατή των τεκταινομένων.

Εξ ου και πάγκοινες κουβέντες όπως «μπόρα είναι, θα περάσει», «δεν θα μας αφήσει ο Θεός» ή «δεν μπορεί, […]

Ο Νίκος Σιδέρης στην εκπομπή “Στις αγορές του δεύτερου – στις αγορές του κόσμου”

Ο Νίκος Σιδέρης συνομιλεί με τον Άγγελο Σταθόπουλο για τον έρωτα και τον ερωτισμό στην Τέχνη, στην εκπομπή “Στις αγορές του Δεύτερου – Στις αγορές του κόσμου”.

Δεύτερο Πρόγραμμα, 2 Μαΐου 2017

* Από το παραπάνω βίντεο έχουν αφαιρεθεί οι μουσικές επιλογές του ραδιοφωνικού παραγωγού που παρεμβάλονταν στη συζήτηση για λόγους ιδιοκτησίας πνευματικών δικαιωμάτων.


 

Ο Νίκος Σιδέρης συνομιλεί με τον Άγγελο Σταθόπουλο για τα παιδιά, την Ελλάδα, τη ζωή, την Τέχνη, στην εκπομπή “Στις αγορές του Δεύτερου – Στις αγορές του κόσμου”.

Δεύτερο Πρόγραμμα, 30 Αυγούστου 2016

* Από το παραπάνω βίντεο έχουν αφαιρεθεί οι μουσικές επιλογές του ραδιοφωνικού παραγωγού που παρεμβάλονταν στη συζήτηση για λόγους ιδιοκτησίας πνευματικών δικαιωμάτων.

“Η εγγραφή στο σχολείο ισοδυναμεί με σύναψη συμβολαίου” – Συνέντευξη στην Χαριτίνη Μαλισσόβα

Ξαφνικά, τον περασμένο Μάιο, δημιουργήθηκε σάλος στα μέσα μαζικής επικοινωνίας και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αιτία και αφορμή στάθηκαν οι δηλώσεις του Υπουργού Παιδείας, κ. Φίλη, περί “βασιλόπουλων και πριγκιπισσών”.

Πόσοι, όμως, γνωρίζουμε τι ακριβώς σημαίνει το περίφημο Συμβόλαιο Τιμής για το οποίο έγινε τόσος λόγος και στάθηκε αιτία για έριδες και διαδικτυακά τρολαρίσματα;

Πόσοι γνωρίζουν ποιοι ήταν οι εμπνευστές της συγκεκριμένης πρότασης προς το Υπουργείο Παιδείας και τι σε τι θεωρούν και τεκμηριώνουν ότι θα βοηθούσε τους μαθητές, τους διδάσκοντες αλλά και τους γονείς;

Η συζήτησή μας με τον πλέον αρμόδιο, τον κ. Νίκο Σιδέρη, έρχεται λίγο μετά από την έναρξη του σχολικού έτους, αφού έχουν κοπάσει οι αντιδράσεις και η εφαρμογή του Συμβολαίου δείχνει να έχει παγώσει, ενώ  στα σχολεία δεν έχει έρθει ανάλογη εγκύκλιος που να το υπαγορεύει.

 

  • Πώς ξεκίνησε η συζήτηση για το Συμβόλαιο Τιμής; Ποια είναι η δική σας ανάμιξη σ’ αυτό;

Εν αρχή υπήρξε η ενασχόλησή μου μ’ έναν γρίφο. Συγκεκριμένα, αναλύοντας το bullying, διαπίστωσα ότι βασίζεται στη φαντασιακή αίγλη και σαγήνη του κακού –στο ότι οι κακοποιές πράξεις σαγηνεύουν τις ψυχές των παιδιών: επιτιθέμενοι, «θεατές», αλλά και τα ίδια τα θύματα αισθάνονται δέος και σαγήνη απέναντι στην απόλαυση της βίας που ασκείται στον πιο αδύναμο (αυτό σημαίνει «bullying»), για λόγους ψυχολογικούς και πολιτισμικούς.[1]

Η αποδόμηση αυτής της φαντασιακής αίγλης απαιτεί να δημιουργηθεί ένα νέα πολιτισμικό και ψυχολογικό περιβάλλον, όπου τα άνθη του κακού θα ασφυκτιούν επειδή δεν θα βρίσκουν τη ναρκισσιστική τροφοδοσία που τα κάνει σήμερα να υπερτρέφονται.

Η καλλιέργεια ενός τέτοιου περιβάλλοντος απαιτεί ρητή επαναθεμελίωση των σχέσεων ανάμεσα στο παιδί, το σχολείο και την οικογένεια. Πρότεινα λοιπόν το 2015 [2] ένα πλαίσιο απλών και ξεκάθαρων δεσμεύσεων που να ρυθμίζουν αυτές τις σχέσεις:

Θα μπορούσε λοιπόν να θεσπισθεί ως «προαιρετικά υποχρεωτικό» […]

“Στις αγορές του Δεύτερου – Στις αγορές του κόσμου” (30 Αυγούστου 2016)

Ο Νίκος Σιδέρης συνομιλεί με τον Άγγελο Σταθόπουλο για τα παιδιά, την Ελλάδα, τη ζωή, την Τέχνη, στην εκπομπή “Στις αγορές του Δεύτερου – Στις αγορές του κόσμου”.

Δεύτερο Πρόγραμμα, 30 Αυγούστου 2016

Πριγκίπισσες και βασιλόπουλα στην τάξη (συνέντευξη στην Athens Voice)

Δεν θυμάμαι αν η μάνα μου με αποκάλεσε ποτέ βασιλόπουλο. Μ’ έλεγε όμως «αγόρι μου», «αγάπη μου», «παιδί μου εσύ» και άλλα τέτοια. Τελικά, είναι «σωστό» οι γονείς να αποκαλούν τα παιδιά τους πριγκίπισσες και βασιλόπουλα; Και ποια είναι η σκοπιμότητα του Συμβολαίου Τιμής στο σχολείο; Απαντά ο Νίκος Σιδέρης, ψυχίατρος, ψυχαναλυτής, συγγραφέας, μέλος της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία και αυτός που πρότεινε το Συμβόλαιο Τιμής.

Συνέντευξη στον Τάκη Σκριβάνο

Athens Voice – 11 Ιουλίου 2016


 

Η Επιτροπή Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, της οποίας είστε μέλος, προτείνει τη θέσπιση ενός «συμβολαίου τιμής». Εξηγήστε μας το σκεπτικό.

Πρότεινα τo Συμβόλαιο Τιμής πέρυσι (1) γράφοντας: Θα μπορούσε λοιπόν να θεσπισθεί ως «προαιρετικά υποχρεωτικό» (όπως η ψήφος στις εκλογές…) το ακόλουθο Συμβόλαιο Τιμής: Κατά την έναρξη του σχολικού έτους, οι γονείς ή κηδεμόνες για παιδιά Α’ έως Γ’ Δημοτικού και, στη συνέχεια, τα ίδια τα παιδιά («Τώρα που μεγάλωσες…») καλούνται να υπογράψουν ένα συμβόλαιο σαν το ακόλουθο: «Δίνω τον λόγο της τιμής μου και υπόσχομαι ότι θα σέβομαι το σχολείο, τους δασκάλους και τους συμμαθητές μου, θα φέρομαι ιπποτικά σε όλους και ιδιαίτερα στους πιο αδύναμους, δεν θα επιτεθώ ποτέ σε αδύναμο αλλά θα τον υπερασπίσω από επιθέσεις. Θα θεωρώ σωστή μόνο την άμιλλα για τη διάκριση στη μάθηση, στον αθλητισμό, την καλή συμπεριφορά και τα καλά έργα. Δεν θα κάνω ποτέ στον άλλον ό,τι δεν θέλω να κάνουν σε μένα. Και θα θεωρώ ντροπή κάθε παράβαση αυτής της υπόσχεσης που ελεύθερα δίνω σήμερα».

Μια τέτοια δέσμευση του υποκειμένου που δίνει τον λόγο του μπορεί να έχει καταλυτικές συνέπειες στην ψυχική του συγκρότηση, ιδιαίτερα αν συνοδευτεί σε βάθος χρόνου από δουλειά των ενηλίκων με το παιδί πάνω σε αυτή τη βάση.

Η εγγραφή στο σχολείο ήδη ισοδυναμεί με σύναψη […]

“Με θέση και υπογραφή”, Στο Κόκκινο 105,5 (1 Ιουνίου 2016)

Ν. Σιδέρης: Οι… πριγκίπισσες και τα… βασιλόπουλα της μονταζιέρας σε μια ενορχηστρωμένη επίθεση

Για δόλια και στοχευμένη επίθεση από την ίδια μονταζιέρα στο πόρισμα της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, μίλησε στο Κόκκινο και στις Αλεξάνδρα Χριστακάκη και Τζούλυ Τσίγκα ο ψυχίατρος Νίκος Σιδέρης, επικεφαλής της υποεπιτροπής για την ψυχολογική διάσταση της εκπαιδευτικής εμπειρίας.