Bullying: Δεν είναι μαγκιά αλλά ψευτονταηλίκι (συνέντεξη στο Taλκ)

Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου του βιβλίου «Bullying: Και όμως νικιέται!», ο Ψυχίατρος-Ψυχαναλυτής-Συγγραφέας Νίκος Σιδέρης μιλάει στο Τaλκ για το φαινόμενο που απασχολεί ολοένα και περισσότερο γονείς, μαθητές και εκπαιδευτικούς.

Τα τελευταία χρόνια, έχουν γραφτεί και ειπωθεί πάρα πολλά για τον σχολικό εκφοβισμό. Πιστεύετε ότι όλα αυτά φέρνουν κάποιο αποτέλεσμα στην πράξη;  

Έχουν δοκιμαστεί πολλές μέθοδοι και εφαρμοστεί πλήθος προγράμματα. Κατά κανόνα, έχουν αποτέλεσμα. Συνολικά ωστόσο, η αποτελεσματικότητα των μέχρι τώρα προσεγγίσεων είναι άνιση, κυμαινόμενη και περιορισμένη. 

Τι καινούριο έχει να μας δώσει το νέο σας βιβλίο «Bullying: Και όμως νικιέται», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο;  

Παρά τις πολύπλευρες παρεμβάσεις, τα μέχρι τώρα προγράμματα αντι-bullying έχουν άνιση και περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Ο στοχασμός πάνω στους λόγους αυτής της μερικής απόδοσης αναδεικνύει την ανάγκη στρατηγικής πλαισίωσης της καταπολέμησης του bullying με όρους προληπτικού πολέμου. Το βιβλίο αναλύει τη λογική και περιγράφει επιχειρησιακά αυτή τη στρατηγική διάσταση με όρους συγκεκριμένων ψυχολογικών παρεμβάσεων σε σχολικό και κοινωνικό επίπεδο. Επίσης φέρνει ένα νέο όνομα: Για λόγους που εκτίθενται αναλυτικά, αντί του όρου «εκφοβισμός», που τοποθετεί τον δράστη σε θέση ισχύος και πρωτοβουλίας, προτείνεται ο όρος «ψευτονταηλίκι», που αναδεικνύει τη θρασυδειλία, τη γελοιότητα και το κόμπλεξ που χαρακτηρίζουν τη συμπεριφορά του ψευτονταή.

Επιλέγετε να ορίσετε το bullying ως ψευτονταηλίκι. Παρακαλώ, εξηγήστε μας το γιατί. 

Οι συνήθεις όροι «εκφοβισμός» ή «νταηλίκι» δεν αποδίδουν την πραγματικότητα του φαινομένου. Πρώτον, επειδή το bullying είναι πολύ ευρύτερο από τον εκφοβισμό. Δεύτερον, επειδή αναπαράγουν τη μυθολογία του επιτιθέμενου. Ότι δηλαδή βρίσκεται αναμφισβήτητα σε θέση ισχύος, είναι άτρωτος, έχει την πρωτοβουλία και αυτονόητα επιτίθεται. Που σημαίνει ότι η μόνη στάση απέναντί του είναι η άμυνα σε ατμόσφαιρα φόβου (αυτό σημαίνει «εκφοβισμός»).

Όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Η συμπεριφορά του επιτιθέμενου με κανένα τρόπο δεν δηλώνει παλικαριά ή γενναιότητα. Αλλά […]

Το ψευτονταηλίκι είναι θέμα κοινωνικό (συνέντευξη στην Press Publica)

Ο πόλεμος ενάντια στο bullying είναι μια μάχη για το φαντασιακό των παιδιών (και όχι μόνο). Πρώτα απ’ όλα, μια μάχη για τις λέξεις. Και υπάρχουν λόγοι ώστε το bullying να αποδίδεται ως «ψευτονταηλίκι».

Κύριος στρατηγικός σκοπός είναι η αποδόμηση της φαντασιακής αίγλης του ψευτονταηλικιού. Κύρια μέθοδος για την επίτευξή του, η γελοιοποίησή του. Ώστε όσοι αισθάνονται τον πειρασμό να κάνουν ψευτονταηλίκια να αντιλαμβάνονται ότι δεν τους παίρνει.

Νίκος ΣιδέρηςΔήμητρα ΓιαννακοπούλουΠαύλος Χαραμής,  “Bullying: Και όμως νικιέται! Μια στρατηγική για γονείς, παιδαγωγούς, παιδιά και όλους τους άλλους”, εκδόσεις Μεταίχμιο.

Μιλάμε με τον ψυχίατρο Νίκο Σιδέρη.

-Τι νέο φέρνει το βιβλίο σας;

Παρά τις πολύπλευρες παρεμβάσεις, τα μέχρι τώρα προγράμματα αντι-bullying έχουν άνιση και περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Ο στοχασμός πάνω στους λόγους αυτής της μερικής απόδοσης αναδεικνύει την ανάγκη στρατηγικής πλαισίωσης της καταπολέμησης του bullying με όρους προληπτικού πολέμου. Το βιβλίο αναλύει τη λογική και περιγράφει επιχειρησιακά αυτή τη στρατηγική διάσταση με όρους ψυχολογικών παρεμβάσεων σε σχολικό και κοινωνικό επίπεδο. Επίσης φέρνει ένα νέο όνομα: Για λόγους που εκτίθενται αναλυτικά, αντί του όρου «εκφοβισμός», που τοποθετεί τον δράστη σε θέση ισχύος και πρωτοβουλίας, προτείνεται ο όρος «ψευτονταηλίκι», που αναδεικνύει τη θρασυδειλία, τη γελοιότητα και το κόμπλεξ που χαρακτηρίζουν τη συμπεριφορά του ψευτονταή.

-Τι περιλαμβάνει;

Ανασκοπώντας την εμπειρία σχετικά με το bullying και την αντιμετώπισή του, προκύπτει μια κρίσιμη διαπίστωση: Έχουμε ακόμη πολύ δρόμο να κάνουμε για να αναχαιτίσουμε και να καταπολεμήσουμε αυτό το αρνητικότατο φαινόμενο. Άρα υπάρχει και χώρος και ανάγκη γαι περαιτέρω εμβάθυνση και επεξεργασία λύσεων του προβλήματος. Μια νέα συμβολή λοιπόν έχει και θέση και νόημα. Τέτοιο είναι το πνεύμα που διέπει και την παρούσα ανάλυση και πρόταση, η οποία εκτίθεται σε τέσσερα βήματα:

  • Επισκόπηση της βιβλιογραφίας από την Δήμητρα Γιαννακοπούλου, ψυχολόγο
  • Η εμπειρία του bullying στο ελληνικό σχολείο από τον […]

“Με θέση και υπογραφή”, Στο Κόκκινο 105,5 (5 Ιανουαρίου 2016)

Για την παιδεία χρειάζεται στρατηγική και φαντασία

Ο ψυχίατρος συγγραφέας Νίκος Σιδέρης ως μέλος της Επιτροπής Εθνικού διαλόγου για την παιδεία, εξηγεί στις Τζούλη Τσίγκα και Αλεξάνδρα Χριστακάκη στο “σχολείο δεν πάμε για επίδειξη αλλά για γνώση και χαρακτήρα”.

Ψευτονταήδες στο σχολείο: Ο Εφιάλτης ως ιστορία (Η Αυγή 26-7-15)

 

ΔΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑ

Βρέθηκα πρόσφατα σε μια μεσαίου μεγέθους επαρχιακή πόλη, για να μιλήσω σε εκπαιδευτικούς και γονείς. Συζητώντας με τους ανθρώπους εκεί, άκουσα το εξής φρικιαστικό: Εδώ και λίγον καιρό, όλο και πιο συχνά ακούς από μητέρες να λένε ότι μεγαλώνουν το παιδί τους έτσι ώστε να γίνει σκληρό, επιθετικό, να μη λυπάται κανέναν και να είναι αδίστακτο, προκειμένου να επιζήσει και/ή να “επιτύχει” σ’ έναν κόσμο ανθρωποφάγο. Σε μια ζούγκλα χωρίς κανόνες όπου ισχύει το “ο θάνατός σου η ζωή μου”  ̶ ή, σε δική μου παράφραση, το “Καθένας για πάρτη του, όλοι εναντίον όλων, φά’ τους να μη σε φάνε” (αυτό που αποκαλώ “το κατά Διαβόλου ευαγγέλιο”[1] και συμπυκνώνεται στην εντολή “Μισείτε αλλήλους”).

Σε προηγούμενο άρθρο μου[2] αναλύονται συγκεκριμένες ιστορικές, πολιτικές και πολιτισμικές διεργασίες, οι οποίες τροφοδοτούν το φαινόμενο bullying στο ελληνικό σχολείο. Όπου φαίνεται ότι αυτό δεν είναι σύμφυτο με την ανθρώπινη κατάσταση και ανεξάρτητο από ιστορικές συνθήκες. Αντίθετα: Ο συγκεκριμένος εφιάλτης είναι αποκρυστάλλωση συγκεκριμένων ιστορικών διεργασιών και συνθηκών, όπου δεσπόζει ο καταναλωτικός ναρκισσισμός. Δηλαδή, η νοοτροπία “καμαρώνω επειδή καταναλώνω” και οι ποταμοί φαντασιακών συγκρίσεων και ανταγωνισμών που παράγει, με σκοπό να είναι το Εγώ μου ο κυρίαρχος στο παιχνίδι του φαίνεσθαι  ̶ για το Ελληνικό φαντασιακό, ειδικότερα, στον πόλεμο της φαλλικής υπεροχής. Το πλάσμα που διαπλάθει αυτή η φαντασίωση ναρκισσιστικής παντοδυναμίας ως ιδεώδες παιδί είναι ένας υπερ-νάρκισσος: Η πριγκίπισα και/ή το βασιλόπουλο που γαμεί και δέρνει γιατί έτσι του αρέσει. (Μόλις περιγράψαμε τη θεμελιώδη φαντασιωσική λογική και δυναμική η οποία, αν δεν πλαισιωθεί από ισχυρούς ρυθμιστικούς μηχανισμούς, νόμους και φύλακες, εκβάλλει και στο bullying). Ωστόσο, επειδή ακριβώς είναι ιστορικό δημιούργημα, το τέρας του bullying επιδέχεται παρεμβάσεις που μπορούν να το ελέγξουν και, ιδεωδώς, να το περιθωριοποιήσουν. Η […]

H φιλία στο ντιβάνι (συνέντευξη στη Lifo)

«Αυτό δεν το περίμενα ποτέ από εσένα», «το μόνο που δε συγχωρώ είναι η προδοσία», «μετά από τόσα χρόνια με πρόδωσε», «δε στάθηκε στο πλευρό μου όταν ήθελα», «είμαστε οι καλύτεροι φίλοι ή όχι;», «εμένα οικογένεια είναι οι φίλοι μου». Βροχή από κλισέ, αλλά ποιος από εμάς δεν τα έχει χρησιμοποιήσει; Μάλλον ποιος από εμάς δεν έχει αισθανθεί έστω για μια φορά, ένα από τα παραπάνω; Τι είναι η φιλία τελικά; Μια σειρά από φαντασιώσεις που τσακίζονται επάνω στην πραγματικότητα; Μια σειρά θεωρίες που σκοντάφτουν στην πράξη; Υπάρχουν μερικές πτυχές της που δε θα ξεκαθαρίσουμε ποτέ. Κάποιες άλλες μπορούν να απαντηθούν. Με τα ερωτήματα για τη φιλία ανά χείρας, κατευθείαν στο «ντιβάνι» του ψυχίατρου και συγγραφέα Νίκου Σιδέρη.

Οι φιλίες είναι ένας τύπος νέας οικογένειας; 

Αυτό είναι ένα σχήμα λόγου το οποίο δείχνει ακριβώς τις φαντασιώσεις των ανθρώπων για να υποκαταστήσουν κάτι που τους λείπει ή δεν είναι όπως θα ήθελαν. Αλλά με αυστηρό τρόπο μιλώντας, δεν είναι δυνατόν μια φιλία να χαρακτηριστεί ως οικογένεια. Έχει ένα κοινό η οικογένεια και η φιλία, ότι σχηματίζουν δίκτυα κοινωνικής υποστήριξης. Έχουν έναν ισχυρό συναισθηματικό δεσμό μέσα τους. Μπορεί να μην είναι μονοσήμαντες ή να είναι κατασκευές, αυτό όμως είναι ένα κοινό τους στοιχείο. Όμως υπάρχουν ριζικές διαφορές ανάμεσα στα δυο. Δηλαδή και στις δυο περιπτώσεις έχουμε τους «δικούς μου ανθρώπους», αλλά με πάρα πολύ διαφορετικό τρόπο. Είναι μια εύκολη διέξοδος να πούμε ότι «η οικογένειά μου δεν είναι αυτό που ήθελα, με πληγώνει και δε μου αρέσει και τη φτιάχνω αλλιώς».  Αυτό είναι μια εγωκεντρική διαδικασία, μια ναρκισσιστική φαντασίωση στην πραγματικότητα. Δηλαδή εσύ δημιουργείς και την οικογένειά σου. Αυτό είναι λίγο, όχι μόνο εξωπραγματικό, αλλά και λίγο επισφαλές σαν βάση για να ισορροπήσει κανείς.

Μπορείτε να μου εξηγήσετε […]

“Άγνοια Κινδύνου” (ΣπορNews, Λάρισα)

Οι Πέτρος Ιωάννου και Αλέξανδρος Νάρης συνομιλούν με τους Δημοσθένη Παναγιώτου και Νίκο Σιδέρη με αφορμή το βιβλίο “Το κατά Διαβόλου ευαγγέλιο”.
Εκπομπή “Άγνοια κινδύνου”
(ΣπορNews 90,1 – Λάρισα, Σάββατο 9/5/15,  9:00)

Λάγνες αυταπάτες, εκβιασμοί, ασάφειες, ευφημισμοί

ΛΑΓΝΕΣ ΑΥΤΑΠΑΤΕΣ – Εκβιασμοί, ασάφειες, ευφημισμοί

Ένα σχόλιο του Νίκου Σιδέρη για τον πολιτικό λόγο στην Εφημερίδα των Συντακτών (5 Μαρτίου 2015).

 

Κάθε πολιτική κατάσταση πραγμάτων εμπεριέχει οργανικά ορισμένα ιδεολογήματα. Τα οποία μετέχουν καθοριστικά στη συγκρότηση της πραγματικότητας με όρους αντικειμένου της πολιτικής πράξης. Με επιπτώσεις αποφασιστικές στη διαμόρφωση της αναπαράστασης της πραγματικότητας και της διατύπωσης σχεδίων επηρεασμού της. Οι οποίες μπορεί να αποδειχθούν μοιραίες για όσους δεν έχουν την πολυτέλεια για αυταπάτες – τυπικά, οι κυριαρχούμενοι και πιο αδύναμοι. Και, παράλληλα, πολύτιμα όπλα στα χέρια όσων αξιοποιούν εργαλειακά παρόμοιες στρεβλώσεις – τυπικά, οι κυρίαρχοι και ισχυροί.

Στην Ελλάδα που πολεμάει να διαβεί τις Συμπληγάδες με τις μικρότερες δυνατές αβαρίες, τρία τέτοια ιδεολογήματα δεσπόζουν σήμερα σε σχέση με τη συμφωνία στο Eurogroup:

Α. «Η κυβέρνηση υπέκυψε στον εκβιασμό».

Μια τέτοια θέση εμπεριέχει πολιτικές και αξιολογικές κρίσεις, εξυπονοώντας ότι ποτέ δεν πρέπει να υποκύπτουμε σε εκβιασμούς. Αυτό δεν ισχύει[1]. Η αλήθεια είναι ότι η συγκεκριμένη ετεροβαρής συμφωνία μάς επεβλήθη από τους δανειστές καθώς, λόγω συσχετισμού δυνάμεων, η κυβέρνηση δεν βρήκε τρόπο να την αποκρούσει.«Κάναμε ό,τι καλύτερο μπορούσαμε για να πετύχουμε έναν λογικό συμβιβασμό. Αντιμετωπίσαμε ωμή εξουσία κι εκβιασμό», αναφέρει ο Ευκλείδης Τσακαλώτος. Δηλαδή, η κυβέρνηση, για να σώσει ό,τι κατά την κρίση της μπορούσε να σωθεί ως υπέρτερο αγαθό (ήτοι, για να κερδίσει χρόνο), υπέκυψε σε έναν εκβιασμό· κάτι που δεν είναι εξ ορισμού ούτε λογικά ούτε πολιτικά αδιανόητο. Αλλωστε, γι’ αυτό υπάρχουν πάντοτε εκβιαστές– επειδή, σε συγκεκριμένες περιστάσεις, είναι και ανθρώπινα και πολιτικά εύλογο να υποκύψει κάποιος στις απαιτήσεις των εκβιαστών. Μια τέτοια διατύπωση της αλήθειας προφανώς επικαθορίζεται και από πολιτικούς υπολογισμούς. Ωστόσο, απέναντί της ο πολίτης μπορεί να τοποθετηθεί επικαλούμενος πραγματικά γεγονότα και λογικές εκτιμήσεις, χωρίς να πιέζεται να αποκοπεί από την πραγματικότητα ή να ευνουχίσει τη […]