Ο Φρόυντ και “His Majesty the Baby” («Η Αυτού Μεγαλειότης το Μωρό»)

Αν παρατηρήσουμε τη στάση των στοργικών γονέων απέναντι στα παιδιά τους, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι είναι αναβίωση και αναπαραγωγή του δικού τους ναρκισσισμού, τον οποίο έχουν από καιρό εγκαταλείψει. Ένας αξιόπιστος δείκτης περί τούτου είναι το στοιχείο που δεσπόζει, όπως όλοι γνωρίζουμε, στη συναισθηματική τους στάση: η υπερεκτίμηση, την οποία έχουμε ήδη αναγνωρίσει ως ναρκισσιστικό στίγμα στην περίπτωση της επιλογής αντικειμένου. Έτσι είναι ψυχικά εξαναγκασμένοι να αποδίδουν στο παιδί κάθε τελειότητα –κάτι το οποίο η νηφάλια παρατήρηση δείχνει ότι ποτέ δεν ισχύει– και να συγκαλύπτουν και να λησμονούν όλα τα ελαττώματά του. (…) Επιπρόσθετα, τείνουν να αναστέλλουν υπέρ του παιδιού τη λειτουργία όλων των πολιτισμικών κεκτημένων, τα οποία ο δικός τους ναρκισσισμός είχε αναγκαστεί να σεβαστεί, και να ανανεώνουν για λογαριασμό του όλες τις αξιώσεις για προνόμια, από τα οποία οι ίδιοι έχουν προ πολλού παραιτηθεί. Το παιδί πρέπει να ζήσει καλύτερα απ’ αυτούς και να μην υπόκειται στις αναγκαιότητες που αναγνωρίζονται ως κυρίαρχες στη ζωή. Η αρρώστια, ο θάνατος, η παραίτηση από απολαύσεις, οι περιορισμοί της προσωπικής του θέλησης δεν πρέπει να ισχύουν για το παιδί· οι νόμοι της φύσης και της κοινωνίας θα καταργηθούν για χάρη του· και το παιδί θα ξαναγίνει πράγματι το επίκεντρο και ο πυρήνας όλης της πλάσης –His Majesty the Baby[1], όπως ο καθένας νόμιζε κάποτε πως είναι. Το παιδί θα πρέπει να εκπληρώσει τα άπιαστα όνειρα εκείνα που οι γονείς δεν κατόρθωσαν να πραγματοποιήσουν: Το αγόρι πρέπει να γίνει μεγάλος άνδρας και ήρωας στη θέση του πατέρα του, και το κορίτσι να παντρευτεί έναν πρίγκιπα, προσφέροντας έτσι ετεροχρονισμένα αποζημίωση στη μητέρα του. Και ως προς το πιο ευαίσθητο σημείο του ναρκισσιστικού συστήματος, που είναι η αθανασία του Εγώ, τόσο δεινά δοκιμαζόμενη από την πραγματικότητα, η […]

Architecture and the Unconscious

Architecture and the Unconscious_Hendrix PPC Selected_proof 0Κυκλοφορεί στις εκδόσεις Ashgate ο συλλογικός τόμος Architecture and the Unconscious με επιμέλεια των John Shannon Hendrix και Lorens Eyan Holm.
Ο Νίκος Σιδέρης συμβάλλει με θέμα «Architecture and the Unconscious: Fantasy, Construction, and the Dual Spatiality».

Abstract

Subjectivity is imprescriptible in architecture. It does not arise from disparate elements of the psychical system nor is it embodied in disparate elements of the building. It constitutes the principle of coherence of the personal architectural work, condensating in the distinctive style of an architect.

The template for this coherence corresponds to the architect’s sense of the world (present and becoming, real and imagined) as determined by his/her unconscious fundamental fantasy (in its lacanian version). The fundamental fantasy is the cardinal mediation between the structural subject of the unconscious and the active manifestation of the subject’s desire. Accordingly, architecture is the architect’s fantasy reformulated in the language of construction. The leading function in this process is the encounter with the Other, and its outcome presents itself as the signifying building.

The architectural space is represented, conceived, designed, felt, lived and experienced in the specifically human environment of Double Spatiality, that is conscious and unconscious. This duality of the subjective spatial functioning is crucial for theorizing and practicing architecture in general and, in particular, for the articulation of the architecture of need and of the architecture of desire.

The case of Antoni Gaudí illustrates this theoretical approach.

 

Ταύτιση και Αυτοαναφορά ή Ασυνείδητο Λόγος Φιλόσοφος

ΤΟ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΕΙ;

Το φροϋδικό ασυνείδητο, στις ποικίλες εκφάνσεις του, θέτει με τον δικό του τρόπο, το καθολικό, για τ’ ανθρώπινα, ζήτημα των “μορφών που σημαίνουν“.

Η ψυχανάλυση, τόσο σαν “ποιητική της κουβέντας” (η φροϋδική talking cure) όσο και σαν πλάσμα του λόγου (μεταψυχολογία) συμπεριλαμβάνει, με τον δικό της τρόπο, το ζήτημα της ομιλίας.

Η φιλοσοφία, στην κυρίαρχη σήμερα δυτική εκδοχή της, όπου υπερτονίζεται η συγγένειά της με την επιστήμη (εννοιολογική αυστηρότητα), ενώ παραγκωνίζεται η σχέση της με τη σοφία (ηθική-ποιητική υπαρξιακή θέση), εμφανίζεται δέσμια των λέξεων.

Ορισμένες φιλοσοφικές επιλογές, ωστόσο, αντιπροσωπεύουν υπαρξιακές θέσεις του υποκειμένου. Ενίοτε, μάλιστα, συνεπάγονται θυσία μιας ζωής για χάρη μιας φιλοσοφικής τοποθέτησης.

Συμπεραίνω ότι αυτή η σε βάθος εμπλοκή του υποκειμένου υποδηλώνει την ύπαρξη εσωτερικών υποδοχέων, όπου προσφύεται ο φιλόσοφος λόγος.

Οι εσωτερικοί αυτοί υποδοχείς οφείλουν να συμπεριλαμβάνουν και τη δυναμική του ασυνείδητου (όπως συμβαίνει άλλωστε και με την πίστη ή την αισθητική). Αν το ασυνείδητο ήταν στεγανό ως προς τον φιλόσοφο λόγο, τότε οι σχέσεις υποκειμένου-φιλοσοφίας θα ήταν δυσανάλογα επιφανειακές.

Συνεπώς, προκύπτει το ερώτημα: Πώς συνηχούν φιλόσοφος λόγος και ασυνείδητο; Ή, οριακά, σαν ισοδύναμη διατύπωση: Άραγε το ασυνείδητο φιλοσοφεί; Κι αν ναι, πώς; Και με ποιες επιπτώσεις;

Η ψυχική ισορροπία και υγεία των παιδιών στην εποχή της κρίσης – Ημερίδα στον Πολυχώρο Μεταίχμιο

Το ερώτημα

Πώς μπορούμε να κάνουμε τη γνώση για την κρίση κτήμα της παιδικής ψυχής, χωρίς να την παραβιάζουμε και χωρίς να μιλάμε στο κενό;
Αυτό είναι το θέμα μας. Ας το διερευνήσουμε βήμα-βήμα.

 

I. Κρίση

Η Ελληνική κρίση έχει χαρακτήρα ολικού κοινωνικού γεγονότος, όπως το ορίζει ο Marcel Mauss: Αφορά όλα τα μέλη της κοινωνίας και όλες τις θεσμικές  διευθετήσεις της. Θίγει θεμελιώδεις όψεις του κοινού βίου και των αναπαραστάσεων που διαμεσολαβούν την εμπειρία, σε προσωπικό, διαπροσωπικό και υπερπροσωπικό επίπεδο.

Ευνόητα, οι διεργασίες της δεν κατανέμονται ισόμετρα. Στις «προνομιακές» περιοχές εκδήλωσης της κρίσης, λοιπόν, συγκαταλέγονται και οι διαγενεακές σχέσεις.

Πυρηνική εδώ είναι η θέση της ανατροφής των παιδιών. Που οι συνθήκες την καθιστούν δυσχερέστατη σήμερα: Ασαφή δεδομένα και ζητούμενα ορίζουν το πεδίο. Ασταθές, συχνά απατηλό, ενίοτε επικίνδυνο, το πραγματικό τοπίο μεταγράφεται σε νοερό χάρτη με όρους ψυχικά επισφαλείς: Ανεπάρκεια των συμβολικών αναφορών, έκπτωση του έγκυρου λόγου, υπονόμευση του νοήματος των λέξεων. Πληθωρισμός φαντασιακών ροών, όπου δεσπόζουν εκδοχές της απώλειας, του πένθους, της ταπείνωσης, της ανημπόριας, της καταστροφής, της αγωνιώδους ακινησίας, του άγχους που γεννούν όσα μας πλήττουν και δεν τα χωράει ο νους. Σ’ αυτό το περιβάλλον, λοιπόν,  καλούνται οι Έλληνες μεγάλοι (γονείς και παιδαγωγοί, κατά κύριο λόγο) να υποστηρίξουν τα παιδιά μας.

Η σχέση των μεγάλων με τα παιδιά περνάει μέσα από το τι κάνουν, τι σκέφτονται, τι λένε, τι εκφράζουν, τι φαντάζονται και τι εύχονται ή απεύχονται οι μεγάλοι για τα παιδιά – και, κατ’ επέκταση, από το πώς ακούν τα παιδιά. Ήτοι, από το πώς βιώνουν την εμπειρία τους οι μεγάλοι και πώς τη φιλτράρουν προκειμένου να μεταδοθούν ή να μη μεταδοθούν κάποια στοιχεία της στα παιδιά.

Πλήθος διεργασίες κι εμπειρίες συγκλίνουν σ’ έναν κοινό παρονομαστή: η κρίση συνεπάγεται απώλειες μιας σειράς από ναρκισσιστικές απολαβές και φαντασιώσεις.

Το ήδη […]

Bullying: Και όμως νικιέται!

image002Ανασκοπώντας την εμπειρία σχετικά με το bullying και την αντιμετώπισή του, προκύπτει μια κρίσιμη διαπίστωση: Έχουμε ακόμη πολύ δρόμο να κάνουμε για να αναχαιτίσουμε και να καταπολεμήσουμε αυτό το αρνητικότατο φαινόμενο. Άρα υπάρχει και χώρος και ανάγκη για περαιτέρω εμβάθυνση και επεξεργασία λύσεων του προβλήματος. Μια νέα συμβολή λοιπόν έχει και θέση και νόημα. Τέτοιο είναι το πνεύμα που διέπει και την παρούσα ανάλυση και πρόταση, η οποία εκτίθεται σε τέσσερα βήματα:

  • Επισκόπηση της βιβλιογραφίας
  • Η εμπειρία του bullying στο ελληνικό σχολείο
  • Μηχανισμοί του bullying
  • Για μια νέα στρατηγική καταπολέμησης του bullying (Εδώ περιλαμβάνονται και η ανάλυση και το γενικό περίγραμμα, αλλά και συγκεκριμένες, άμεσα εφαρμόσιμες προτασεις για υλοποίηση στον σχολικό χώρο)

Ο πόλεμος ενάντια στο bullying είναι μια μάχη για το φαντασιακό των παιδιών (και όχι μόνο). Πρώτα απ’ όλα, μια μάχη για τις λέξεις. Και υπάρχουν λόγοι ώστε το “bullying” να αποδίδεται ως “ψευτονταηλίκι”. Κύριος στρατηγικός σκοπός είναι η αποδόμηση της φαντασιακής αίγλης του ψευτονταηλικιού. Κύρια μέθοδος για την επίτευξή του, η γελοιοποίησή του. Ώστε, όσοι αισθάνονται τον πειρασμό να κάνουν ψευτονταηλίκια να αντιλαμβάνονται ότι δεν τους παίρνει. Το γελοίο σκοτώνει το ψευτονταηλίκι, ακόμη και σαν σκέψη.

Το κατά Διαβόλου ευαγγέλιο – Πολιτική Ψυχολογία της κρίσης

Το κατά Διαβόλου ΕυαγγέλιοΑπό τη Δευτέρα 5 Μαΐου 2014
κυκλοφορεί στις εκδόσεις Μεταίχμιο
το νέο μου βιβλίο:

ΤΟ ΚΑΤΑ ΔΙΑΒΟΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ
Πολιτική Ψυχολογία της Κρίσης

[…]

Μιλώ για την κρίση με το παιδί

milo-krisi-paidiΠοιοι είναι οι ψυχολογικοί μηχανισμοί της κρίσης;
Γιατί οι άνθρωποι μοιάζουν μουδιασμένοι ή «τρελαμένοι»;
Τι σημαίνει απόγνωση; Τι φόβος;
Πώς ζουν την κρίση οι μεγάλοι;
Πώς τη ζουν τα παιδιά;
Πώς μπορούν να μιλήσουν οι μεγάλοι στα παιδιά; […]