Ταύτιση και Αυτοαναφορά ή Ασυνείδητο Λόγος Φιλόσοφος

ΤΟ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΕΙ;

Το φροϋδικό ασυνείδητο, στις ποικίλες εκφάνσεις του, θέτει με τον δικό του τρόπο, το καθολικό, για τ’ ανθρώπινα, ζήτημα των “μορφών που σημαίνουν“.

Η ψυχανάλυση, τόσο σαν “ποιητική της κουβέντας” (η φροϋδική talking cure) όσο και σαν πλάσμα του λόγου (μεταψυχολογία) συμπεριλαμβάνει, με τον δικό της τρόπο, το ζήτημα της ομιλίας.

Η φιλοσοφία, στην κυρίαρχη σήμερα δυτική εκδοχή της, όπου υπερτονίζεται η συγγένειά της με την επιστήμη (εννοιολογική αυστηρότητα), ενώ παραγκωνίζεται η σχέση της με τη σοφία (ηθική-ποιητική υπαρξιακή θέση), εμφανίζεται δέσμια των λέξεων.

Ορισμένες φιλοσοφικές επιλογές, ωστόσο, αντιπροσωπεύουν υπαρξιακές θέσεις του υποκειμένου. Ενίοτε, μάλιστα, συνεπάγονται θυσία μιας ζωής για χάρη μιας φιλοσοφικής τοποθέτησης.

Συμπεραίνω ότι αυτή η σε βάθος εμπλοκή του υποκειμένου υποδηλώνει την ύπαρξη εσωτερικών υποδοχέων, όπου προσφύεται ο φιλόσοφος λόγος.

Οι εσωτερικοί αυτοί υποδοχείς οφείλουν να συμπεριλαμβάνουν και τη δυναμική του ασυνείδητου (όπως συμβαίνει άλλωστε και με την πίστη ή την αισθητική). Αν το ασυνείδητο ήταν στεγανό ως προς τον φιλόσοφο λόγο, τότε οι σχέσεις υποκειμένου-φιλοσοφίας θα ήταν δυσανάλογα επιφανειακές.

Συνεπώς, προκύπτει το ερώτημα: Πώς συνηχούν φιλόσοφος λόγος και ασυνείδητο; Ή, οριακά, σαν ισοδύναμη διατύπωση: Άραγε το ασυνείδητο φιλοσοφεί; Κι αν ναι, πώς; Και με ποιες επιπτώσεις;

Η ψυχική ισορροπία και υγεία των παιδιών στην εποχή της κρίσης – Ημερίδα στον Πολυχώρο Μεταίχμιο

Το ερώτημα

Πώς μπορούμε να κάνουμε τη γνώση για την κρίση κτήμα της παιδικής ψυχής, χωρίς να την παραβιάζουμε και χωρίς να μιλάμε στο κενό;
Αυτό είναι το θέμα μας. Ας το διερευνήσουμε βήμα-βήμα.

 

I. Κρίση

Η Ελληνική κρίση έχει χαρακτήρα ολικού κοινωνικού γεγονότος, όπως το ορίζει ο Marcel Mauss: Αφορά όλα τα μέλη της κοινωνίας και όλες τις θεσμικές  διευθετήσεις της. Θίγει θεμελιώδεις όψεις του κοινού βίου και των αναπαραστάσεων που διαμεσολαβούν την εμπειρία, σε προσωπικό, διαπροσωπικό και υπερπροσωπικό επίπεδο.

Ευνόητα, οι διεργασίες της δεν κατανέμονται ισόμετρα. Στις «προνομιακές» περιοχές εκδήλωσης της κρίσης, λοιπόν, συγκαταλέγονται και οι διαγενεακές σχέσεις.

Πυρηνική εδώ είναι η θέση της ανατροφής των παιδιών. Που οι συνθήκες την καθιστούν δυσχερέστατη σήμερα: Ασαφή δεδομένα και ζητούμενα ορίζουν το πεδίο. Ασταθές, συχνά απατηλό, ενίοτε επικίνδυνο, το πραγματικό τοπίο μεταγράφεται σε νοερό χάρτη με όρους ψυχικά επισφαλείς: Ανεπάρκεια των συμβολικών αναφορών, έκπτωση του έγκυρου λόγου, υπονόμευση του νοήματος των λέξεων. Πληθωρισμός φαντασιακών ροών, όπου δεσπόζουν εκδοχές της απώλειας, του πένθους, της ταπείνωσης, της ανημπόριας, της καταστροφής, της αγωνιώδους ακινησίας, του άγχους που γεννούν όσα μας πλήττουν και δεν τα χωράει ο νους. Σ’ αυτό το περιβάλλον, λοιπόν,  καλούνται οι Έλληνες μεγάλοι (γονείς και παιδαγωγοί, κατά κύριο λόγο) να υποστηρίξουν τα παιδιά μας.

Η σχέση των μεγάλων με τα παιδιά περνάει μέσα από το τι κάνουν, τι σκέφτονται, τι λένε, τι εκφράζουν, τι φαντάζονται και τι εύχονται ή απεύχονται οι μεγάλοι για τα παιδιά – και, κατ’ επέκταση, από το πώς ακούν τα παιδιά. Ήτοι, από το πώς βιώνουν την εμπειρία τους οι μεγάλοι και πώς τη φιλτράρουν προκειμένου να μεταδοθούν ή να μη μεταδοθούν κάποια στοιχεία της στα παιδιά.

Πλήθος διεργασίες κι εμπειρίες συγκλίνουν σ’ έναν κοινό παρονομαστή: η κρίση συνεπάγεται απώλειες μιας σειράς από ναρκισσιστικές απολαβές και φαντασιώσεις.

Το ήδη […]

Έφηβος – οικογένεια: συνάντηση – αποχωρισμός

Συμπαιγνία των διαδικασιών

Πολλά πράγματα κάνουν την εφηβεία μια περίοδο λεπτή και δύσκολη:

— Η φύση, που ωριμάζει το σώμα
— Η κοινωνία, που από ένα παιδί διαμορφώνει έναν ενήλικο
— Η οικογένεια, που οφείλει να εφοδιάσει ένα μέλος της με όσα χρειάζεται για να ζει ανεξάρτητα, χωρίς να κόψει κάθε δεσμό μαζί της
— Η ψυχή, που βρίσκεται αντιμέτωπη και με προβλήματα παιδιού και με προβλήματα ενηλίκου.
[…]

Η σκέψη της σωματικής δυσλειτουργίας

Η σκέψη ως αντικείμενο της σκέψης

Η σκέψη ως αντικείμενο της σκέψης, ιδού κάτι πολύπλοκο. Οι πειρασμοί του ναρκισσισμού και τα παράδοξα της αυτοαναφοράς καραδοκούν και καθιστούν το διάβημα λεπτότατο και ανοιχτό, αν όχι και αβέβαιο.
[…]

Η ματαιότητα των ουσιωδών ερώτων

[Τι είναι ο έρωτας;]

Ο έρωτας είναι μία ιδιότυπη σύνδεση ανάμεσα στη μαγεία και τα πράγματα. Ειδοποιό στοιχείο της είναι μία τρομακτική απαίτηση. Η απαίτηση για προνομιακή (και, συνήθως, αποκλειστική) θέση μέσα στον πόθο και, ευρύτερα, στην ψυχή του άλλου. Δεν υφίσταται έρωτας που να μην εμπεριέχει και μια απαίτηση πόθου – απαίτηση τελικά και σαρκική. Όμως ο πόθος δεν εξαντλεί το παιχνίδι. Αν είμαι ερωτευμένος, τοποθετώ τον άλλον σε μία τέτοια θέση, που εκπροσωπεί ό,τι κάνει τα πράγματα αγαπητά – και πρώτα-πρώτα, που κάνει αγαπητό εμένα. Γι’ αυτό δεν υπάρχει έρωτας δίχως απαίτηση τρομερή απ’ τον άλλο – δίχως την απαίτηση να με τοποθετήσει και εμένα στην αντίστοιχη θέση μες στη δική του ψυχή. Γι’ αυτό η τόσο ανθρώπινη (κι ανέφικτη όμως για τους ανθρώπους) απαίτηση της αποκλειστικότητας οδηγεί τελικά σε προσδοκίες ουσιαστικά απάνθρωπες.
[…]

Δεν πειράζει! (Τετραλογία των τυχερών σχέσεων)

Ατελής συνύπαρξη — η βασική ιδέα, το βασικό πλαίσιο. Που σημαίνει:

— Συνύπαρξη ανθρώπων, δηλαδή όντων ατελών. Καθένας έχει τους περιορισμούς του, τα κενά, τις τρύπες του, τις παραξενιές του, τις ιδιοτροπίες του, τα γούστα του, τη μικρή ή μεγάλη νεύρωσή του — κατά κανόνα, αταίριαστα με του άλλου τις ατέλειες. Κανείς δεν είναι τέλειος. Δεν πειράζει.

[…]

Ψυχανάλυση και Αριστερά

Αυτές τις ημέρες κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Οpportuna (Πάτρα 2009, 158 σελίδες), το βιβλίο του Νίκου Σιδέρη Ο Φρόυντ κρυπτο-κόκινος; Από τη μελέτη, στην οποία αναδεικνύονται καθοριστικά σημεία της φροϋδικής σκέψης τα οποία ανακινούν μιαν άλλη οπτική στη σχέση μεταξύ ψυχανάλυσης και Αριστεράς, προδημοσιεύουμε μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα.
[…]