Ψυχολογικοί Μηχανισμοί της Κρίσης (Ι)

Ποια είναι λοιπόν σήμερα τα δεσπόζοντα συναισθήματα που χαρακτηρίζουν την ζωή εν κρίσει; Είναι τέσσερα: Απόγνωση, οργή, φόβος και αγωνιώδης αναμονή. Αν και καθένας έχει μια εμπειρική ιδέα και για τα τέσσερα, είναι σκόπιμα εδώ ορισμένα σύντομα σχόλια:

 Απόγνωση

 «Έχουν κλέψει απ’ τους ανθρώπους τη χαρά»: Έτσι συνόψισε το βίωμα της κρίσης στο χωριό του (όχι από τα πιο φτωχά και παραμελημένα) ένας νέος άνθρωπος στη βαθιά Πελοπόννησο. Επικαλούμενος ένα παράξενο, για τα ήθη και τις συνήθειες της περιοχής, πρόσφατο φαινόμενο : Το ότι οι άνθρωποι, ακόμη και όσοι θα μπορούσαν να ξοδέψουν τα ανάλογα, δεν έχουν πια όρεξη να διασκεδάσουν – έτσι που, ακόμη κι αν βρεθούν σε χώρο διασκέδασης, κινούνται με το ζόρι, δεν το χαίρονται. (Ο πληροφοριοδότης μας είχε καλές πηγές : Ένας πολύ κοντινός συγγενής του εργάζεται σαν τραγουδιστής, χρόνια τώρα – κι έτσι διαθέτει και πλούσια εμπειρία και οξυμένο κριτήριο ως προς αυτά που περιγράφει.) Αν λοιπόν οι άνθρωποι δειλιάζουν μπροστά στη χαρά, δεν ξέρουν τι να την κάνουν και δεν μπορούν να την καλοδεχτούν, ο καθένας μπορεί να φανταστεί τι συμβαίνει όταν βρίσκονται μπροστά στη δυσκολία, το ζόρι, τον πόνο, την απώλεια, την απειλή (ιδίως την ακαθόριστη) … Αισθάνονται, ακριβώς, απόγνωση.

[…]

Εσωτερική διγλωσσία & Φροϋδικό ασυνείδητο

Εισαγωγή

Το ψυχικό σύστημα συγκροτείται με βάση σημειωτικές λειτουργίες, οι οποίες υποστηρίζονται από δύο οικογένειες κωδίκων: Κώδικες ψηφιακούς, όπου κυριαρχεί παραδειγματικά η λεκτική γλώσσα. Και κώδικες αναλογικούς, όπου κυριαρχεί παραδειγματικά η εικόνα και η σωματική έκφραση.

[…]

Παράδοξο και Γοητεία στον Κ.Π.Καβάφη

Η ποίησις λεληθότως δημιουργεί

Κ.Π. Καβάφης

 

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ

           Ο 21ος αιώνας επαναπροσδιορίζει πολλά. Μαζί, και τη θέση της ψυχανάλυσης στο στερέωμα των εννοιολογικών συστημάτων παράστασης και κατανόησης του ανθρώπινου φαινομένου. Η κύρια πτυχή του εν λόγω επαναπροσδιορισμού συνίσταται στη μετάβαση από την προχτεσινή ηγεμονική αυτάρκεια και τη σημερινή στοχοποίηση της εγκυρότητάς της από τις τώρα ηγεμονικές νευροεπιστήμες, στην επανενσωμάτωση της ψυχανάλυσης σ’ ένα ευρύτερο επιστημολογικό στερέωμα και, όλως ιδιαιτέρως, στη συνέργειά της με τα συναφή, όπως οι θεωρίες των επικοινωνιών και των συστημάτων, οι θεωρίες ττης τυπικότητας [των φορμαλιστικών συστημάτων], οι θεωρίες ανάλυσης κειμένου, οι ιστορικές, κοινωνικές και πολιτικές εννοιολογίες, οι θεωρίες και η ιστορία της τέχνης κτό, καθώς και οι νευροεπιστήμες – σύμφωνα άλλωστε με την πρώιμη φροϋδική υπόδειξη και την πρακτική των διακεκριμένων ψυχαναλυτών, που πάντοτε ασχολούνται με το ανθρώπινο φαινόμενο στην ευρύτητά του. Σε αυτή την επιστημολογία βασίστηκε και η διδακτορική μου διατριβή, που κυκλοφορεί και σε βιβλίο με τίτλο «Η εσωτερική διγλωσσία – Μορφή και λειτουργία στο φροϋδικό ασυνείδητο» από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Ομοίως και μελέτες μου που κυκλοφορούν σε βιβλία με τίτλους «Αρχιτεκτονική και Ψυχανάλυση : Φαντασίωση και κατασκευή», «Ο ερωτισμός στην τέχνη – Εικαστικές φαντασιώσεις», «Ο Φρόυντ κρυπτο-κόκκινος; Ιστορία – θεωρία – φαντασίωση» κ.α. Καθώς και η παρούσα ανάλυση σχετικά με το παράδοξο και τη γοητεία του καβαφικού λόγου. Πυρήνας της αναλυτικής σκευής είναι η θέση ότι το Έργο είναι η φαντασίωση του Δημιουργού αναδιατυπωμένη στη γλώσσα της συγκεκριμένης τέχνης[i] – όπου ως γλώσσα εδώ νοείται το σύνολο των ψυχοδιανοητικών, πολιτισμικών και πρακτικών εργαλείων […]

Εισαγωγή του Νίκου Σιδέρη στο βιβλίο του Σπύρου Δόικα «Αιδοίον το δηκτικόν»

Υπόθεση «γυναίκα»: σωματικότητα και μυθοπλασία

Σπύρος Δόικας, Αιδοίον το δηκτικόν – Όλα όσα φοβούνται οι άντρες για τις γυναίκες και το σεξ(Εισαγωγή του Νίκου Σιδέρη στο βιβλίο του Σπύρου Δόικα «Αιδοίον το δηκτικόν — Όλα όσα φοβούνται οι άντρες για τις γυναίκες και το σεξ», εκδόσεις Captainbook, 2012)

Ο μύθος του Τειρεσία, που ευτύχησε ή ατύχησε να ζήσει και την αρσενική και τη θηλυκή εκδοχή της σεξουαλικότητας, και την ανδρική και τη γυναικεία διάσταση της απόλαυσης, οδηγεί τους θεούς να του θέσουν ένα αγωνιώδες ερώτημα: Πώς είναι, τι είναι, τάχα με τι συγκρίνεται… η ηδονή και η απόλαυση του άλλου μέρους του ανθρώπου; Καημός θεών, η μυθική απάντηση –κάποια απάντηση– ως προς το ερώτημα της γυναικείας απόλαυσης αντιπροσωπεύει ταυτόχρονα αγωνιώδες ζητούμενο και ανυπόφορη γνώση: Ο Τειρεσίας, δίνοντας σαν απάντηση την πρωτοκαθεδρία της γυναικείας απόλαυσης, λαβαίνει σαν απολαβή του να χάσει το φως του – ένας άλλος Οιδίπους; Γιατί τάχα; Μήπως επειδή με ό,τι είπε και ό,τι δεν είπε έφερε μπρος σε θεούς κι ανθρώπους το χάος και την άβυσσο του καημού «να ’σαι κι ο άλλος»;

Η εμπειρία της ανθρωπότητας ως προς τη σωματικότητα της σεξουαλικής πράξης ταλαντούνται και ταλαντεύεται ανάμεσα στην αυταπάτη και το μυστήριο.

[…]

Μορφή και νόημα στο φροϋδικό ασυνείδητο

Άξιος λόγου λόγος είναι αυτός που συμβάλλει στη διατύπωση λόγου νέου, ικανού να τον υπερβεί.

Άξια λόγου τιμή σ’ ένα στοχαστή είναι η κατάθεση στοχασμού.

Σ’ αυτό το πνεύμα θα πω δυο λόγια σχετικά με τη λακανική εννοιοποίηση του φροϋδικού ασυνείδητου. Δηλ. σχετικά με τον λόγο της έριδος.
[…]

Ο Φρόυντ κρυπτο-κόκκινος; – Ιστορία, θεωρία, φαντασίωση

Το νέο δοκίμιο του Νίκου Σιδέρη μελετά την τοποθέτηση του Φρόυντ απέναντι στο κοινωνικό ζήτημα, εστιάζοντας στα ζητήματα που απασχόλησαν τον Φρόυντ με κύρια αφετηρία την ανέκδοτη ιστορική εμπειρία του Σοβιετικού πειράματος:

Θέση και δύναμη της αυταπάτης στην ιστορία και την πολιτική. Κοινωνική ανισότητα, αδικία κι εξέγερση. Πώς η ηγετική ελίτ ενός κινήματος χειρίζεται τις μάζες… Διερευνά τα διανοητικά εργαλεία και την ευρύτερη ψυχική δυναμική που διαμορφώνουν τη φροϋδική τοποθέτηση. Αναλύει τις σχέσεις μεταξύ ιστορίας, θεωρίας και φαντασίωσης. Και θέτει το ερώτημα: Τι θα μπορούσε να προκύψει από μια ενήμερη συνάντηση Φρόυντ και Αριστεράς σήμερα;
[…]

Το αίνιγμα της κενής εικόνας

Είχα προτείνει στους διοργανωτές ένα στρογγυλό τραπέζι με θέμα “Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας”. Δεν βρέθηκαν άλλοι πρόθυμοι να μετάσχουν σε κάτι τέτοιο. Σύμπτωμα άραγε κι αυτό της δυσκολίας να αναφερθούμε στην πιο προσωπική πτυχή αυτής της ιστορίας;

Ανήμερα μετείχα, κατά τα ειωθότα, σε τηλεοπτική εκπομπή. Ο δημοσιογράφος ρωτά τον δόκιμο σκηνοθέτη Σπύρο Ευαγγελάτο γιατί δεν έχουμε ακόμη κατορθώσει να δημιουργήσουμε σκηνικές αναπαραστάσεις του Πολυτεχνείου.

Αργότερα, σε εφημερίδα, λεγόταν το ίδιο: πώς το Πολυτεχνείο δεν έχει βρει θέση, ως αφίσα, σε κανένα φοιτητικό δωμάτιο. […]