Ένας Τάκης τον Δεκαπενταύγουστο

Δυο μικρά χωριά στη Μεσσηνία, ένα ψαροχώρι κι ένα στον κοντινό λόφο, κατοικημένα στην πλειοψηφία τους από τα ίδια σόγια. Τα ονόματα που κυριαρχούν σ’ αυτά τα χωράφια και νερά της Παναγίας είναι Μαρία και Παναγιώτης.

Πριν είκοσι περίπου χρόνια εγκαθίσταται στο χωριό του λόφου ένα ζευγάρι Αιγύπτιοι. Άνθρωποι καλοί κι εργατικοί και οι δύο, βρίσκουν δουλειές και ριζώνουν. Κάνουν και παιδιά που πηγαίνουν σχολείο στο ψαροχώρι. Γονείς και παιδιά είναι μουσουλμάνοι.

Ένα από τα παιδιά λέγεται Αχμέτ. Οι φίλοι του γρήγορα τον φωνάζουν Τάκη, από το Αχμετάκη. Ο Αχμέτ-Τάκης δέχεται με χαρά το φιλικό υποκοριστικό. Κι εδώ και κάποια χρόνια, τον Δεκαπενταύγουστο, όταν γιορτάζουν οι πολυάριθμοι Τάκηδες της περιοχής, γιορτάζει κι αυτός τ’ όνομά του. Οι φίλοι του του εύχονται χρόνια πολλά κι ο Τάκης πηγαίνει γλυκά στην παρέα για τη γιορτή του.

Σώμα και εικόνα του σώματος στην εικαστική δημιουργία

Νίκος Σιδέρης

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ  ΣΩΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

Σημειώσεις για την ομιλία στο Σεμινάριο της εικαστικού Χαράς Πιπερίδου, Μουσείο Μπενάκη, 4 Δεκεμβρίου 2015

 

  • Το ερώτημα που θα διερευνήσουμε είναι ένα αίνιγμα: Ποια είναι η θέση του σώματος στην εικαστική δημιουργία και εμπειρία;
  • (Power Point) Εικόνες με το ανθρώπινο σώμα στην ιστορία της ζωγραφικής και της γλυπτικής. (Βλέπε Παράρτημα)
  • Όπως βλέπουμε σ’ αυτό το πανόραμα, στην Τέχνη είναι αμέτρητοι εκείνοι που απεικόνισαν την ανθρώπινη μορφή. Ωστόσο, ουδείς απεικόνισε ποτέ το σώμα. (Πρβλ. «Θεόν οὐδείς ἑώρακε πώποτε».)
  • Ιδιαίτερα αν εστιάσουμε σε παραλλαγές στο ίδιο θέμα-αντικείμενο (πχ προσωπογραφίες Ρέμπραντ ή Ελ Γκρέκο ―Βλ. Παράρτημα), καθίσταται σαφές: Οι καλλιτέχνες δεν εικονίζουν το σώμα με βάση την βιολογική ανατομική-φυσιολογική δομή και λειτουργία του ―όπως γίνεται πχ στην Ιατρική, όπου ο ρεαλισμός είναι επιχειρησιακά απόλυτα αναγκαίος επί ποινή θανάτου, ή σε άλλες, σκοπιμοθηρικές βιομετρικές αποτυπώσεις του για βιομηχανικούς, εμπορικούς ή αστυνομικούς λόγους.
  • Οι καλλιτέχνες εικονίζουν ό,τι και όπως ανα-παριστούν υποκειμενικά αναφερόμενοι στο αντικείμενο και στο σημαίνον σώμα ―και αναδιατυπώνοντας το σύστημα αναπαραστάσεων που χαρακτηρίζει τον καθένα στη γλώσσα της εικαστικής δημιουργίας. Ακριβέστερα, στις ποικίλες διαλέκτους της (τρόπος = ζωγραφική, γλυπτική, performance συμβάσεις· ύφος· τεχνική…), που χαρακτηρίζουν κάθε εποχή, κάθε σχολή, κάθε μόδα, κάθε δημιουργό…
  • Άρα ο δημιουργός αναδιατυπώνει στη γλώσσα της τέχνης του ό,τι φαντασιώνεται με τη διαμεσολάβηση της εικόνας του σώματος = ό,τι αντιλαμβάνεται, αισθάνεται, νοεί και αναπλάθει υπό την αιγίδα των ενορμήσεων (Έρως και Θάνατος ή, αλλιώς, μερικές ενορμήσεις = στοματικότητα, πρωκτικότητα, φαλλικότητα, βλέμμα, φωνή…)
  • Ενόρμηση = η διεπαφή, ο αλγόριθμος, ο μηχανισμός μετατροπής και μεταγλώττισης ενός σωματικού στοιχείου διέγερσης σε ψυχική αναπαράσταση, που λειτουργεί ως εντολή και οδηγία σωματοψυχικής δράσης με σκοπό την ηδονή και την απόλαυση. Δύο περιεκτικές ενορμήσεις = δύο γλώσσες =  Έρως και Θάνατος. Οι μερικές ενορμήσεις είναι συνάρτηση της ερωτογόνου ζώνης από […]

Πρωτομαγιά στο Λονδίνο

Την Πρωτομαγιά βρισκόμουν στο Λονδίνο. Κι έπεσε στα χέρια μου μια δωρεάν εφημερίδα (Free Metro της 1ης Μαΐου 2015). Πρώτος τίτλος της:
Teachers spend £43m a year to help poor pupils
Schools ‘feed them and buy birthday gifts’

Αυτό που διάβασα δείχνει, για μια ακόμη φορά, τη φοβερή διαπάλη ανάμεσα στην αγριότητα ενός συστήματος και το μεγαλείο της ανθρωπιάς. Το μεταφράζω:

ΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΔΑΠΑΝΟΥΝ 43 ΕΚ. ΛΙΡΕΣ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ
ΓΙΑ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΟΥΝ ΦΤΩΧΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ
Τα σχολεία “τους τρέφουν και αγοράζουν δώρα γενεθλίων”

Οι εκπαιδευτικοί λένε ότι αναγκάζονται να φροντίζουν σαν γονείς φτωχούς μαθητές πλένοντας τα ρούχα τους, ξεψειρίζοντάς τους, ακόμη και αγοράζοντάς τους δώρα γενεθλίων.
Τα σχολεία δαπανούν 43,5 εκ. λίρες τον χρόνο για να βοηθήσουν φτωχά παιδιά, προσφέροντάς τους τα πάντα, από φαγητό και ρούχα μέχρι κάλυψη του κόστους μετακίνησής τους.
Σε μερικές περιπτώσεις τα παιδιά είναι τόσο στερημένα, που οι εκπαιδευτικοί πρέπει να τους αγοράσουν κάρτες και δώρα για να τους εξασφαλίσουν την αίσθηση ότι κάποιος δίνει σημασία στα γενέθλιά τους, αναφέρει η Εθνική Ένωση Διευθυντών Σχολείων (ΕΕΔΣ) σε μια σημερινή έρευνα.
Ο Γενικός Γραμματέας της, Russell Hobby, λέει: “Τα σχολεία έχουν αρχίσει να προσφέρουν σε μινιατούρα έργο Κράτους Προνοίας για να καλύψουν τα κενά που ανακύπτουν. Κανονικά οι εκπαιδευτικοί δεν θα ‘πρεπε να χρηματοδοτούν τέτοια πράγματα από τις τσέπες τους, όμως το κάνουν. Και γνωρίζουμε ότι όποιο πολιτικό κόμμα κι αν έρθει στην εξουσία τη μεθεπόμενη εβδομάδα, θα κάνει ακόμη μεγαλύτερες περικοπές”.
Τέσσερις στους πέντε εκπαιδευτικούς αναφέρουν ότι έχουν προμηθεύσει υλικά για το σχολείο, το ένα τρίτο μάλιστα το κάνει τακτικά, σύμφωνα με ερωτηματολόγιο που απευθύνθηκε σε 2 000 μέλη της ΕΕΔΣ. Και δύο στους πέντε προσφέρουν συχνά φαγητό, ενώ το ένα τέταρτο πλένουν τα παιδιά.
Το τυπικό ποσό που δαπανούν κάθε χρόνο τα σχολεία από τον προϋπολογισμό τους είναι περίπου 3 000 […]

21 Μαΐου

Σήμερα,
Σαν σπονδή
Στο αρχαίο Όνομα του Πόθου,
Ένα απόσπασμα
Από το μυθιστόρημα
“Ένα τραγούδι για τον Ορφέα”:

«Απόψε, αγαπητοί ακροατές, ο ευρυγώνιος με πήγε πολύ πίσω. Ήμουν δεκατριών χρονών, όταν πέθανε στο χωριό η γιαγιά μου η Άρτεμις. Είχαμε πάει δυο τρία καλοκαίρια διακοπές εκεί. Λίγο την ήξερα, όμως την αγαπούσα, μου είχε αφήσει μια αίσθηση έμπρακτης στοργής· δίχως πολλά λόγια, δίχως πολλές πράξεις, όμως το λίγο της έγραψε. Γι’ αυτό και ζήτησα να πάω κι εγώ στην κηδεία της, αν και είχα σχολείο και … καταλαβαίνετε. Δέχτηκαν εύκολα και με πήραν.

[…]

Μουσική για όλες τις εποχές

Θέλω να σας ευχηθώ καλό μήνα και καλό φθινόπωρο μιλώντας σας για δύο ξεχωριστές συλλογές τραγουδιών, που κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Διατίθενται στα καλά δισκοπωλεία και στα βιβλιοπωλεία ΙΑΝΟΣ:

[…]

ΠΕΖΟΙ : ΣΕΒΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ

Στις 22 Νοεμβρίου 2009 μια νέα γυναίκα ξυλοκοπήθηκε αλύπητα, μπροστά στα μάτια του βρέφους με το οποίο προσπαθούσε ώρα να περάσει απέναντι σ’ ένα δρόμο της ευρωπαικής πρωτεύουσας που λέγεται Αθήνα, επειδή είχε την άτυχη έμπνευση να πει με λέξεις φωναχτά αυτό που συνέβαινε : “Πόσο ζώα είναι, που δεν επιτρέπουν να διασχίσει το δρόμο μια γυναίκα με το μωρό της στο καροτσάκι του !”
Έχω ζήσει παρόμοιες στιγμές κι εγώ ο ίδιος, έχω μαλώσει αρκετές φορές με τέτοιους οδηγούς… Μου κάνει λοιπόν φοβερή εντύπωση το εξής: Όλοι δεν κάνουν οικονομία στα λόγια που χρησιμοποιούν για να καταδικάσουν τη βίαιη συμπεριφορά των αστυνομικών που την ξυλοκόπησαν. Όμως, την ίδια στιγμή, κανείς δε βρίσκει μια λέξη και μια σκέψη για τη βαθύτερη, καθολικότερη και πιο τραγική πτυχή του δράματος : Για την απολίτιστη βαναυσότητα των εποχούμενων θηρίων, που όχι μόνο δεν παραχωρούν ππροτεραιότητα σ’ έναν πεζό για να διασχίσει τον δρόμο ,ακόμη κι αν συνοδεύει παιδί, βρέχει, είναι ηλικιωμένος… αλλά και γκαζώνουν βρίζοντας και κορνάροντας αν επιχειρήσει να ανακόψει την εν αποκτηνώσει θλιβερή πορεία τους.
Είναι καιρός να έρθει αυτό το θέμα ,της εν γένει οδικής συμπεριφοράς, αρχίζοντας από τη στάση απέναντι στους πεζούς, στο προσκήνιο μιας αληθινής κοινωνικής συζήτησης και μια ουσιαστικής πολιτιστικής και διανοητικής μεταρρύθμισης.

Η διάλυση της λέξης

Έβλεπα τις προάλλες έναν τηλεπαρουσιαστή (μια πονηρόφατσα) να λέει με τη μεγαλύτερη και την πιο αβίαστη φυσικότητα ότι ο αρχηγός της αντιπολίτευσης “δεσμεύτηκε ότι θα κάνει το τάδε…” , συμπληρώνοντας εξίσου φυσικότροπα ότι ο αρχηγός της κυβέρνησης “θύμισε ότι έχει δεσμευτεί για κάτι παρόμοιο…”. […]