Φροϋδικό Ασυνείδητο και Διπλή Χωρικότητα

Το παραστατικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε στη διάλεξη με τίτλο “Φροϋδικό ασυνείδητο και Διπλή Χωρικότητα” στο πλαίσιο του μαθήματος «Αναστοχασμοί: Χώροι της θεωρίας» (Διδάσκων: Ζήσης Κοτιώνης, Συνεργάτης: Γιάννα Μπαρκούτα).

Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Βόλος 13 Μαΐου 2016

* Είναι ελεύθερο προς χρήση για εκπαιδευτικούς σκοπούς

 

Φροϋδικό Ασυνείδητο και Διπλή Χωρικότητα (Βόλος, 13 Μαΐου 2016)

Την Παρασκευή 13/5 και ώρα 15:00-18:00, ο Νίκος Σιδέρης εισηγηθηκε με θέμα «Φροϋδικό Ασυνείδητο και Διπλή Χωρικότητα» στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στο πλαίσιο του μαθήματος «Αναστοχασμοί: Χώροι της θεωρίας» (Διδάσκων: Ζήσης Κοτιώνης, Συνεργάτης: Γιάννα Μπαρκούτα).

Πατώντας εδώ μπορείτε να βρείτε το παραστατικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε στη διάλεξη (διαφάνειες power point).
Είναι ελεύθερο προς χρήση για εκπαιδευτικούς σκοπούς.

αναστοχασμοί

Η διάλεξη πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας:
Αίθουσα Μεταπτυχιακού ΤΑΜ (ισόγειο)
Εργαστήριο Ιστορίας, Θεωρίας και Εννοιολογικού Σχεδιασμού
Βόλος, Πεδίον Άρεως

Κατάλογος Εργασιών για το μάθημα Αρχιτεκτονική και Ψυχανάλυση

Κατάλογος Εργασιών για το μάθημα «Αρχιτεκτονική και Ψυχανάλυση»

ΔΜΠΣ Σχεδιασμός-Χώρος-Πολιτισμός της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου 

 

Ακαδημαϊκό Έτος 2015-2016

  1. Αγαπάκη Μαρία, Πόλη – Πύλη στο ασυνείδητο. Ο ανοίκειος χώρος των αστικών κενών
  2. Αννίνου Δήμητρα, Συμβιώνοντας με έναν ανοϊκό ασθενή: Προσέγγιση του συμβιωτικού συστήματος, χώρος – ασθενής – φροντιστής και το τίμημά του στον τελευταίο
  3. Αννούση Παρασκευή, Ο κενός χώρος στο θέατρο και στη ψυχανάλυση
  4. Αποστολάκη Ερμιόνη, Rockaby by Samuel Beckett – Πώς το ασυνείδητο και η σχέση του με τη χωρικότητα εκφράζονται στο θέατρο του παραλόγου
  5. Βλάχου Έλλη Αντωνία, Casa Malaparte
  6. Ινετζή Σωτηρία, Σκηνογραφία: μια φαντασιακή αρχιτεκτονική
  7. Ιωάννου Εβελίνα, Scipion Nasice Sisters Theatre – Η αποτύπωση του ασυνείδητου στο Krst
  8. Καλλινίκου Μάρα, Το μαύρο τετράγωνο
  9. Κογκέλλη Νίκη, Μια αναζήτηση του ανοίκειου στη χωρική εμπειρία
  10. Κοσμάς Κωνσταντίνος, Έργα Ακροπόλεως – Η οπτική σκέψη στο έργο του Δ.Πικιώνη
  11. Κοτροκόη Βασιλική, Ο ρόλος του σχήματος στη φαντασίωση ως κώδικας ενεργοποίησης του οικείου
  12. Λιάκου Φωτεινή, Στους λαβύρινθους του Richard Serra
  13. Μιχαλοπούλου Ελισάβετ – Ουρανία, Η συνειδητά ασυνείδητη άνοδος στην περίπτωση της κλίμακας του Vertigo
  14. Μπαϊρακτάρη Νικολίτσα, Χωρο-λογικές μεταφορές της ψυχής: Δύο παραδείγματα
  15. Μπουσμπουρέλη Πετρούλα, Χωρικότητα και Ασυνείδητο στο έργο του de Chirico
  16. Ρυμενίδης Γεώργιος, Μια απόπειρα ψυχαναλυτικής προσέγγισης στο έργο του αρχιτέκτονα Τ. Χ. Ζενέτου – Από την «κυψέλη» στον «πρόβολο»
  17. Τζάκη Μαρία, Αστικά τραύματα – Ερείπια: Ισορροπίες και επαναπροσδιορισμοί στο δίπολο Πόλη-Κάτοικοι
  18. Τουρνικιώτης Ιωάννης – Σίμος, Η θεωρία της dérive στο ασυνείδητο
  19. Χανδρά Κάτια, Ο μύθος του Ορφέα στη ζωγραφική του Νίκου Εγγονόπουλου (1907-1985)

Πάθος για την Παιδεία, Πάθος για Παιδεία

Ψυχολογικές διαστάσεις του σχολικού χώρου και της ανασυγκρότησής του στις συνθήκες της κρίσης

* Θέσεις για την Επιτροπή Εθνικού και Κοινωνικού Διαλόγου για την Παιδεία.

 

Προλογικά

Οι αναλύσεις, οι στοχασμοί και οι προτάσεις που ακολουθούν αναφέρονται τόσο σε γενικές αρχές που ισχύουν για όλες τις βαθμίδες, όσο και σε ειδικότερες θέσεις που αναφέρονται κατ’ αρχήν στην προσχολική, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Οδηγός στην παρούσα  ανάλυση είναι να παρουσιαστούν ιδέες και σχέδια με τη μορφή άμεσα εφαρμόσιμων επιχειρησιακών πρωτοβουλιών, τουλάχιστον στην προσχολική, πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

Η τριτοβάθμια εκπαίδευση αντιπροσωπεύει το πιο δυσεπίλυτο όσο και συμπτωματικό πεδίο της παιδείας στην Ελλάδα. Άποψή μου δε είναι ότι, στις παρούσες συνθήκες της κρίσης, οι όποιες μεταρρυθμίσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (μαζί και στον τρόπο πρόσβασης σε αυτή) υπόκεινται σε καταλυτικούς περιορισμούς, που τις καθιστούν προκαταρκτικές και προπαρασκευαστικές ενέργειες μιας συνολικής ανασυγκρότησης, που θα χρειαστεί ακόμη πολύν καιρό και κόπο για να πάρει μορφή, να σταθεί στα πόδια της και να αποκτήσει την ευκταία ευστάθεια, λειτουργικότητα και δυναμική.

Σώμα και εικόνα του σώματος στην εικαστική δημιουργία

Νίκος Σιδέρης

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ  ΣΩΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

Σημειώσεις για την ομιλία στο Σεμινάριο της εικαστικού Χαράς Πιπερίδου, Μουσείο Μπενάκη, 4 Δεκεμβρίου 2015

 

  • Το ερώτημα που θα διερευνήσουμε είναι ένα αίνιγμα: Ποια είναι η θέση του σώματος στην εικαστική δημιουργία και εμπειρία;
  • (Power Point) Εικόνες με το ανθρώπινο σώμα στην ιστορία της ζωγραφικής και της γλυπτικής. (Βλέπε Παράρτημα)
  • Όπως βλέπουμε σ’ αυτό το πανόραμα, στην Τέχνη είναι αμέτρητοι εκείνοι που απεικόνισαν την ανθρώπινη μορφή. Ωστόσο, ουδείς απεικόνισε ποτέ το σώμα. (Πρβλ. «Θεόν οὐδείς ἑώρακε πώποτε».)
  • Ιδιαίτερα αν εστιάσουμε σε παραλλαγές στο ίδιο θέμα-αντικείμενο (πχ προσωπογραφίες Ρέμπραντ ή Ελ Γκρέκο ―Βλ. Παράρτημα), καθίσταται σαφές: Οι καλλιτέχνες δεν εικονίζουν το σώμα με βάση την βιολογική ανατομική-φυσιολογική δομή και λειτουργία του ―όπως γίνεται πχ στην Ιατρική, όπου ο ρεαλισμός είναι επιχειρησιακά απόλυτα αναγκαίος επί ποινή θανάτου, ή σε άλλες, σκοπιμοθηρικές βιομετρικές αποτυπώσεις του για βιομηχανικούς, εμπορικούς ή αστυνομικούς λόγους.
  • Οι καλλιτέχνες εικονίζουν ό,τι και όπως ανα-παριστούν υποκειμενικά αναφερόμενοι στο αντικείμενο και στο σημαίνον σώμα ―και αναδιατυπώνοντας το σύστημα αναπαραστάσεων που χαρακτηρίζει τον καθένα στη γλώσσα της εικαστικής δημιουργίας. Ακριβέστερα, στις ποικίλες διαλέκτους της (τρόπος = ζωγραφική, γλυπτική, performance συμβάσεις· ύφος· τεχνική…), που χαρακτηρίζουν κάθε εποχή, κάθε σχολή, κάθε μόδα, κάθε δημιουργό…
  • Άρα ο δημιουργός αναδιατυπώνει στη γλώσσα της τέχνης του ό,τι φαντασιώνεται με τη διαμεσολάβηση της εικόνας του σώματος = ό,τι αντιλαμβάνεται, αισθάνεται, νοεί και αναπλάθει υπό την αιγίδα των ενορμήσεων (Έρως και Θάνατος ή, αλλιώς, μερικές ενορμήσεις = στοματικότητα, πρωκτικότητα, φαλλικότητα, βλέμμα, φωνή…)
  • Ενόρμηση = η διεπαφή, ο αλγόριθμος, ο μηχανισμός μετατροπής και μεταγλώττισης ενός σωματικού στοιχείου διέγερσης σε ψυχική αναπαράσταση, που λειτουργεί ως εντολή και οδηγία σωματοψυχικής δράσης με σκοπό την ηδονή και την απόλαυση. Δύο περιεκτικές ενορμήσεις = δύο γλώσσες =  Έρως και Θάνατος. Οι μερικές ενορμήσεις είναι συνάρτηση της ερωτογόνου ζώνης από […]

Ψυχολογία και Ψυχολόγοι σε δυσνόητους καιρούς

Κόσμος δυσνόητος, οντολογικά και επιστημολογικά

Ο κόσμος που ζούμε είναι πολύπλοκος και αλλάζει ραγδαία: Ιδού ένας τόπος κοινότατος. Ο οποίος, ωστόσο, εξαρχής υποδεικνύει ότι ζούμε σε κόσμο δυσανάγνωστο.

Η εν λόγω δυσαναγνωσία των καιρών συναρτάται με λόγους εξωτερικούς και με λόγους εσωτερικούς ως προς το υποκείμενο.

Πολυπλοκότητα και ραγδαία μεταβολή συλλειτουργούν με συναφή φαινόμενα, που καθιστούν δυσανάγνωστο τον κόσμο, όπως η πληθωριστική ροή μηνυμάτων. Η οποία τείνει να μετατρέπει ακόμη και την πληροφορία σε θόρυβο, λόγω κορεσμού από ετερογενή, ασύνδετα κι ασύμβατα εισερχόμενα, καθώς και λόγω αδυναμίας ως προς την έγκαιρη και πρόσφορη μεταλλαγή του κώδικα, που θα καθιστούσε ευανάγνωστο κάθε μήνυμα.

Παράδειγμα (μείζον), η τηλεοπτική σαλάτα μηνυμάτων: Μόδα, πρόσφυγες, γιαούρτια, έρωτες, πολιτικοί, αλλαντικά, δολοφόνοι, ταξίδια, σφαγές, σαπουνοσειρές, ασφάλειες, κρέατα, καλλυντικά, μωρά, τράπεζες που χαμογελούν, πνιγμένα βρέφη… Το ένα διακόπτει το άλλο δίχως πλαισίωση, αναστοχασμό και ανάπαυλα, ενώ κάθε τύπος μηνυμάτων  ανακατεύεται με τον παρακείμενο, όπως οι διαφημίσεις σε όλα τα άλλα. Διαλύοντας έτσι και τον διανοητικό και τον συναισθηματικό συντονισμό του νοήμονος όντος “τηλεθεατής”, που αδυνατεί να νοήσει και να νοηματοδοτήσει έναν τέτοιον ορυμαγδό. Και γι’ αυτό προσφεύγει, χαρακτηριστικά και συμπτωματικά, στο ατελείωτο ζάπινγκ.

Άλλο καίριο δείγμα συσκότισης του κόσμου: Τα ΜΜΕ ως μείζονα εργαλεία ισχύος, κυριαρχίας, διαπάλης και μάχης. Που λειτουργούν ως μηχανισμοί προπαγάνδας πολιτικής, οικονομικής, ιδεολογικής…   ̶ ήτοι, ως μηχανισμοί διαβουκόλησης, σαγήνης, εξαπάτησης, τρομοκράτησης, διάλυσης του νοήματος των λέξεων και της ίδιας της σκέψης. Και ορίζουν μια ανυπόστατη ροή  σκοπιμοθηρικής εικονοπλασίας ως μόνη πραγματικότητα.

Πρόκειται εδώ για ισχυρούς περιορισμούς και προσδιορισμούς της ικανότητας νόησης του κόσμου, οι οποίοι είναι οντολογικοί, δομικοί, αντικειμενικοί: Ανήκουν στο ίδιο το φαινόμενο-αντικείμενο γνώσης.

Μόνο που αυτή η αντικειμενική δυσχέρεια  επιβαρύνεται από μια ιδιαίτερη ιστορική συνθήκη. Η οποία παράγει καταλυτική υποκειμενική περιστολή, στρέβλωση ή εμπλοκή της ικανότητας  αναπαράστασης και νοηματοδότησης του κόσμου. Πρόκειται για […]

“ΜέΝΓΚΕΛΕ”: Επιγραμματικές σκέψεις με αφορμή το Έργο, το Σημαίνον, την Ιστορία

Αποφατική τραγωδία

Με το έργο του, ο Θανάσης Τριαρίδης επιχειρεί μια υπερβατική ανάγνωση της τύχης του σημαίνοντος “Μένγκελε” μέσα από τη ροή της Ιστορίας και τα κύματα του Πολιτισμού. Αντιστοίχως, επιχειρώ μια υπερβατική ανάγνωση του “Μένγκελε” υπό το πρίσμα της Ψυχής και της Ιστορίας.

Το πιο επίμονο και ολικό ερώτημα που μου γέννησε το έργο είναι, κατ’ επίφασιν, ταξινομικό: Σε ποιο είδος αντιστοιχεί το “Μένγκελε”; Η απάντηση που επεξεργάστηκα είναι ότι ανήκει στο είδος “αποφατική τραγωδία”.

Θα δούμε στην πορεία τι σημαίνει ακριβώς ο νεόκοπος όρος. Ωστόσο, ήδη μπορούμε να επισημάνουμε ότι ανακινεί πλήθος ερωτήματα στα πεδία της Γραφής, της Ιστορίας, της Ψυχολογίας… Άξονας και οδηγός της πορείας είναι το τραύμα και η διαδρομή του στα πεδία της Ιστορίας και της Υποκειμενικότητας. Και, ειδικότερα, αν και πώς μπορεί να μεταποιηθεί η αδιανόητη πραγματικότητα σε έργο σκέψης, λόγου, γραφής, τέχνης  ̶ καθώς και, σ’ ένα άλλο πλαίσιο, σε παιχνίδι με τον Δαίμονα. Κι αυτό να γίνεται χωρίς να σε συντρίβει.