Ονομάτων επίσκεψις

Αρχή παιδεύσεως και σοφίας, η ονομάτων επίσκεψις. Στο πλαίσιο της ανάλυσης που ακολουθεί, το ερώτημα ανακύπτει και από τη χρήση ενός ίσως ασυνήθιστου για τίτλο σημαίνοντος: “Παιδικότητα”.

Κατά το Λεξικό της Νέας Ελληνικής (Μπαμπινιώτης), “παιδικότητα [1868] σύνολο χαρακτηριστικών που ταιριάζουν σε παιδί”. Το αξιοσημείωτο, ωστόσο, είναι ότι η παιδικότητα ενυπάρχει σε κάθε ψυχή, μέχρι την τελευταία πνοή μας. Η περίφημη αρχαιολογική μεταφορά, η οποία αντιπροσωπεύει μείζονα πτυχή της φροϋδικής επιστημολογίας, προσφεύγει στο παράδειγμα της Τροίας με τις εννέα διαδοχικές της στρωματώσεις, όπως την αποκάλυψε ο Σλήμαν. Και έτσι μοντελοποιεί τη διαστρωμάτωση της ψυχικής δομής και λειτουργίας, όπου κάθε περίοδος, ή ακριβέστερα κάθε τρόπος της ψυχικής ιστορίας καθιζάνει και παραμένει εσαεί, ως λειτουργική δυνατότητα, διαθέσιμος για ενεργοποίηση, ακόμη και αν επικαλύπτεται, ενίοτε αμυντικά, από το ίζημα κατοπινών εμπειριών, μεταγενέστερων τρόπων. Όντως, η παιδικότητα ως ιδιότητα, συστατικός τρόπος της ψυχής, παραμένει κτήμα εσαεί (ακόμη και αν αποπειραθεί κανείς να αποποιηθεί την κληρονομιά…). Παράδειγμα: το δέος και η σαγήνη που το θαυμαστό και το μαγικό ασκούν σε κάθε ψυχή, απολήγοντας ενίοτε στην ορμητική επάνοδο των αρχαίων “επιχωματωμένων πόλεων” με τον τρόπο του ανοίκειου.

Εδώ, ωστόσο, θα εστιάσουμε στην παιδικότητα κατά την παιδική και εφηβική ηλικία. Δηλαδή, κατά την έξοδο από τον οικιακό-οικογενειακό μικρόκοσμο και το καθοριστικό άνοιγμα στον άλλον και τον Άλλον  (αδρά, από το νηπιαγωγείο μέχρι και τις αρχές του λυκείου). Ειδικότερα, θα διερευνήσουμε τη θέση που κατέχει η δύναμη και η βία στο Φαντασιακό της παιδικότητας και τη σχέση τους με δύο δομικές πτυχές της ψυχικής μορφολογίας: το Ιδεώδες Εγώ και το Ιδεώδες του Εγώ. Και θα εκθέσουμε ορισμένα βασικά σημεία της διερεύνησής μας στην προοπτική που σηματοδοτεί και ο χώρος που μας φιλοξενεί: στην προοπτική της παιδαγωγικής.

 

Οδηγά ερωτήματα

Οδηγός αυτής της περιδιάβασης είναι τέσσερα ερωτήματα:

-Γιατί τα παιδιά και οι έφηβοι σαγηνεύονται από τη δύναμη;

-Γιατί μαγεύονται από την άνομη βία, όπως στο bullying;

-Υπάρχει άραγε κάποια εσωτερική συνιστώσα του Φαντασιακού της παιδικότητας, που θα μπορούσε να πλαισιώσει και να εξευγενίσει αυτό τον διπλό πειρασμό;

-Πόσο οι μεγάλοι, εκπαιδευτικοί και γονείς, αξιοποιούν αυτή την πολύτιμη δυνατότητα;

Το απώτερο ζητούμενο είναι, εδώ, η συστηματική προσέγγιση σ’ αυτά τα θέματα να οδηγήσει και σε απαντήσεις άμεσα εφαρμόσιμες στην τάξη και στο σπίτι.