Νίκος Σιδέρης

Εδώ και πάνω από 15 χρόνια, άνθρωποι κοντινοί μου αντιμετώπισαν τον καρκίνο, ως κυριολεξία, ασθένεια. Ο τόπος μου χτυπήθηκε από ένα μεταφορικό καρκίνο – τον καταναλωτικό ναρκισσισμό: μια ψυχοδιανοητική αρρώστια που κατατρώει την κουλτούρα και τον τρόπο του ζην. Και πλήθος άνθρωποι, γνωστοί μου ή μη, βρέθηκαν μπροστά σ’ έναν άλλο μεταφορικό καρκίνο, τον εγωκεντρισμό, τον παραισθησιογόνο και τον θανατηφόρο ναρκισσισμό – με κορυφαία συμπτώματα την κρίση της γονεϊκής λειτουργίας, την κρίση των σχέσεων και των αισθημάτων και την έκπτωση του έγκυρου λόγου.

Προσπάθησα να μιλήσω για τους δύο μεταφορικούς καρκίνους στα βιβλία μου για τη σχέση γονιών-παιδιών και για την ανθρώπινη σχέση. Για τις ψυχοδυναμικές πτυχές της σωματικής ασθένειας και την ενδεικνυόμενη στάση απέναντί της μίλησα με επιστημονικές ανακοινώσεις και δημοσιεύσεις. Στο μεταξύ, άνθρωποι κοντινοί μου έδιναν μάχη με τον καρκίνο (την αρρώστια), ενώ η κρίση του τόπου και η ταλαιπωρία των ανθρώπων αναδείκνυε την τραγική λογική και το βαρύτατο τίμημα της λατρείας του καταναλωτισμού, του χρήματος και του ναρκισσισμού. Καλλιεργώντας έτσι μια αίσθηση ακατανόητου και ανήμπορου εγκλωβισμού , καθώς και του αναπότρεπτου θριάμβου ενός κοινότοπου κακού. Που γεννά απόγνωση μπρος στη δοκιμασία.

Η εμπειρία και ο στοχασμός γύρω απ’ αυτή την αίσθηση των καιρών και τα βάσανα των ανθρώπων γέννησε μέσα μου την επιθυμία για τη συγγραφή ενός βιβλίου για τη δοκιμασία και τη λύτρωση – ή, αλλιώς, για την τέχνη του ζην σε οριακές συνθήκες όπου όλα παίζονται. Έτσι γεννήθηκε ο πυρήνας που βλάστησε κι έφερε στον κόσμο «Ένα τραγούδι για τον Ορφέα».

Επέλεξα να είναι ένα είδος μικτό αλλά νόμιμο : Μια μυθιστορηματική παραβολή. «Μυθιστορηματική» σημαίνει εδώ συνεκτική πλοκή και ανάγλυφοι χαρακτήρες με βάθος. «Παραβολή» σημαίνει μετάδοση ενός νοήματος και μιας αίσθησης για κάποια πράγματα σημαντικά, που συνοψίζονται σ’ ένα οξύ ερώτημα: Τι σημαίνει «τέχνη του ζην» σε συνθήκες όπου όλα παίζονται; Σ’ αυτό προστίθεται και μια πτυχή ανθρωπολογική, που συνοψίζεται στο ζητούμενο «Επιστροφή στους ανθρώπους!».

Είναι το τρίτο μυθιστόρημα που δημοσιεύω. Στην αρχιτεκτονική του διέπεται από το ότι πρωταγωνιστής του όλου συνθέματος είναι η ψυχική πραγματικότητα, η οποία και καθιστά κάθε άνθρωπο ένα αίνιγμα. Ή, όπως έγραψε πριν χρόνια ο Μάνος Λουκάκης,  που κι αυτός πολέμησε με τον καρκίνο, μιλώντας για το πρώτο μου μυθιστόρημα:

″Η ίντριγκα όμως είναι μονάχα η μια πλευρά της συγγραφικής πρόθεσης. Εκείνη της «επιφανείας» του έργου. Η άλλη, εξίσου δραστήρια μέσα στο κείμενο και πολύ πιο ενεργή μέσα στο «βάθος» του, είναι η αποσαφήνιση της μνήμης και των ψυχικών ιστών που εμπλέκουν τα πρόσωπα στις επιλογές τους, στις συγκεκριμένες τους συμπεριφορές, στον συγκεκριμένο τρόπο λόγου και αποσιώπησης ή συνεννόησης και ασυνεννοησίας τους. Στον κόσμο τους. Πρόκειται για μια σταθερή και προσεκτικά βαδίζουσα ως την τελική αποκάλυψη διαδικασία εξήγησης, που χωρίς αυτήν η ανάπτυξη της πλοκής θα απέμενε αιτιώδης μεν συναρμογή μυθιστορηματικών συμβάντων οικογενειακής, επιχειρηματικής και πολιτικοστρατιωτικής σκοπιμότητας, θα βρισκόταν όμως αποκομμένη απ’ ό,τι κατ’ ουσίαν κινεί και δίνει ρόλους στα πρόσωπα του Σιδέρη: από την εντός τους κρυπτόμενη και προς τα έξω τους σκοτεινά σημαινόμενη πραγματικότητα της ψυχικής τους συγκρότησης. Από τη μύχια ιστορία της νεότητάς τους″.

Ασκώντας την τέχνη του λόγου, γράφοντας, πολιορκώ τα πράγματα με τις λέξεις, τις λέξεις με εικόνες και τις εικόνες με αισθήσεις περισσότερο ή λιγότερο μορφοποιημένες. Η αναγκαία εστίαση στους πρωτοταγείς, ρευστούς αναβαθμούς της αίσθησης και της εικόνας με οδήγησε σε συγκεκριμένες επιλογές. Μεταξύ άλλων, η γλώσσα που επέλεξα αποβλέπει ταυτόχρονα στην ακριβολογία και στη μουσική απόδοση των λεπτοφυών δονήσεων και των περίτεχνων μηχανισμών της ψυχικής πραγματικότητας και της ανθρώπινης σχέσης. Γλώσσα που συγγενεύει στενά με τη γλώσσα της ποίησης, εφόσον και στις δύο εκδηλώνεται η εγγενής ποιητικότητα (καθώς και εικαστικότητα, κιναισθητικότητα, θεατρικότητα, αρχιτεκτονικότητα…) που είναι αυτοφυής σε κάθε ψυχή, όπως δείχνει ο κόσμος και ο τρόπος του ονείρου και η πρωτεϊκή ισχύς της φαντασίωσης.

Τα υπόλοιπα βρίσκονται στο ίδιο το βιβλίο.

Ευχαριστώ τις λέξεις, που μας επιτρέπουν να εξημερώνουμε με απόλαυση και την πιο ακραία εμπειρία.

Ευχαριστώ τη σιγή, που μας επιτρέπει να ερχόμαστε σ’ επαφή με τις πιο μύχιες προσωπικές αλήθειες.

Ευχαριστώ τους ανθρώπους, που με τα βάσανα και τις χαρές τους, με τις μικρότητες και με το μεγαλείο τους, συντροφεύουν κάθε ψυχή στην αναζήτηση της ύπαρξης.

Ευχαριστώ τον ΙΑΝΟ και όλους εσάς, ομιλητές και ακροατές, που επιτρέψατε, σε καιρούς τόσο αντίξοους για την πνευματική εμπειρία, να ζήσουμε απόψε εδώ μια τέτοια ανταλλαγή ευαισθησίας και λόγου.