Goya – πόθος και ίλιγγος

  • Post category:Ζωγραφική
  • Reading time:Χρόνος ανάγνωσης 3 λεπ.

Όμως αυτό δεν αρκεί στην ερωτευμένη ψυχή. Γιατί εκείνη είναι όρθια και με όλα τα διάσημα της μεγαλοπρέπειας και της ισχύος, ενώ αυτός (ή μάλλον, ό,τι τον αντιπροσωπεύει, ως επαρκής εκπρόσωπος : το όνομά του) είναι – τι είναι; Αυτό που θα λέγαμε «τα γραμμένα στην άμμο». Και τι ποιο εφήμερο και ασταθές από τα γραμμένα στην άμμο; Δεν του αρκεί. Κι έτσι λοιπόν φαίνεται ότι, με αφορμή τα εξωτερικά περιστατικά (την παραγγελία του Godoy, τον πίνακα του Βελάσκεθ κλπ.), ο Γκόγια, στη «Μάγια γυμνή», αναπλάθει την πραγματικότητα για δεύτερη φορά: Αντιστρέφοντας πάλι λειτουργίες και θέσεις, από εκεί που βρισκόταν αυτός πλαγιασμένος και ημιορατός (μόνο τ’ όνομά του στα πόδια της λατρευτής γυναίκας), την μετατρέπει εκείνη σε μια ξαπλωμένη γυναίκα, ερωτικά διαθέσιμη, που δεν είναι πια ο κυρίαρχος του παιχνιδιού – με την έννοια τουλάχιστον ότι είναι ο ίδιος τώρα που, σαν ζωγράφος, την κοιτάει από ψηλά.

Έτσι γεννιέται η «Μάγια γυμνή» – σαν εικαστική πραγματοποίηση μιας φαντασίωσης, ενός διακαούς πόθου του ζωγράφου. (Φαίνεται εδώ με ποιόν τρόπο η ζωγραφική γενικά είναι η φαντασίωση του ζωγράφου αναδιατυπωμένη στη γλώσσα της ζωγραφικής – όπως και κάθε τέχνη είναι η φαντασίωση του καλλιτέχνη διατυπωμένη στη γλώσσα της συγκεκριμένης τέχνης). Ήδη εκείνος βρίσκεται πιο ψηλά από το σώμα της και τη βλέπει εκείνος από πάνω πια – εκείνος είναι πια ο κύριος του σώματος και της μορφής της. Και μάλιστα, για να μην υπάρχει αμφιβολία ως προς το ποιος έχει πια την εξουσία, τη γδύνει, την ξεγυμνώνει, την κάνει desnuda, αφαιρώντας της όλα τα εξωτερικά διάσημα και αφήνοντας να ονομαστεί με τρόπο εύγλωττο: Σε δύο διαφορετικές απογραφές των έργων της συλλογής Godoy, το 1805-6, την ονόμασαν «Τσιγγάνα». Και το 1815, στην άλλη απογραφή που αναφέραμε, πάλι άφησε να την πούνε «Maja»: μια γκόμενα, άντε κυρία – το πολύ-πολύ κυρία-γκόμενα, στο περίπου κυρία. Είναι φανερό ότι ο Γκόγια κάνει επίδειξη ισχύος: Κάνοντας τα εύκολα δύσκολα και τα δύσκολα εύκολα, της στερεί τη δύναμη, της αφαιρεί την ισχύ, της αφαιρεί τις πορφύρες, τις δουκείες και όλα τα σημεία που την έκαναν να είναι εκείνη κυρίαρχος του παιχνιδιού – και τη ρίχνει στο έλεός του, καθώς είναι μια γυμνή γυναίκα έτοιμη να δοθεί ερωτικά. Γιατί αυτό είναι σαφέστατο σαν μήνυμα μέσα στο έργο – ότι είναι ερωτικά διαθέσιμη.