Goya – πόθος και ίλιγγος

  • Post category:Ζωγραφική
  • Reading time:Χρόνος ανάγνωσης 3 λεπ.

Γι’ αυτό και είναι πολύ μοντέρνα η τετραλογία της δούκισσας de Alba, ως προς το πώς η ερωτική τέχνη ή ο ερωτισμός στην τέχνη δεν μιλάει μόνο για το αντικείμενο, δεν εικονίζει μόνο αντικείμενα πόθου. Αλλά (ακόμη κι αν δεν εικονίζεται ρητά μέσα στην πλοκή του πίνακα), από τους μετασχηματισμούς που εντοπίζονται ή από το πώς μεταχειρίζεται το αντικείμενο, μας μιλάει και για τον ίδιο τον πόθο. Κι αν ακόμη ξέραμε μόνο ότι ένας άνθρωπος ζωγράφισε αυτές τις τέσσαρες εκδοχές, θα μπορούσαμε ν’ αποκαταστήσουμε, με πολύ μεγάλο βαθμό πιθανότητας να είναι αξιόπιστη η ανασύσταση, την ιστορία ενός πόθου. Μπορεί να μας διαφύγουν αποχρώσεις, αλλά είναι πολύ πιθανό ότι αφηγούμαστε σωστά μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος ως προς το πώς γεννιέται ένας πόθος για κάτι που σε αφήνει έξω από τον κόσμο του, ως προς το πώς βάζεις το αντικείμενο μέσα στον κόσμο σου, ως προς το πώς το κάνεις προσιτό εκεί που ήταν απρόσιτο στην πρώτη του εκδοχή. Και πώς στο τέλος, δειλιάζοντας μπροστά ακριβώς στον πόθο σου, τα φέρνεις έτσι ώστε να βρεθεί σ’ εκείνη την αδιευκρίνιστη κατάσταση, του να είναι και να μην είναι αντικείμενο του πόθου – άρα να έχεις και να μην έχεις την ευθύνη να αναγνωρίσεις τη σχέση σου μ’ αυτό σαν σχέση ερωτικής επιθυμίας.

Βλέπουμε εδώ ένα από τα μεγάλα καλά της τέχνης: Σου επιτρέπει να λες ότι κάτι αναφέρεται στον Γκόγια, για παράδειγμα, ενώ πολλές φορές μιλάς για τον εαυτό σου. Είναι (μετά την απόλαυση, θεμιτή απόλαυση που γεννά) το δεύτερο πολύ μεγάλο καλό της τέχνης: Αν κάτι δεν μπορεί ενδεχομένως να διατυπωθεί στον συνήθη κόσμο και με τη συνήθη γλώσσα, στον ιδιότυπο κόσμο και στην ιδιότυπη γλώσσα της τέχνης μπορεί να διατυπωθεί με τρομερή ακρίβεια και δύναμη και πολλές φορές να σε λυτρώσει. Γιατί έχει τέτοια δύναμη η τέχνη: Σε κυριεύει και σε κάνει να βλέπεις τον κόσμο, εν μέρει και τον εαυτό σου, με κάποιο διαφορετικό τρόπο.

Αυτό είναι το αιώνια επίκαιρο στην ιστορία της κατά Γκόγια «Maja»: Δεν αφηγείται μόνο μια ιστορική στιγμή (τη θέση της γυναίκας τότε, τη maja κλπ.). Αλλά, μέσα από αυτή την τετραλογία αν το δει κανείς, διηγείται τις περιπέτειες της επιθυμίας, όταν το αντικείμενο είναι απρόσιτο ή όταν η επιθυμία είναι δυσβάσταχτη – όταν ξεπερνά τα όρια του υποκειμένου η υποστήριξή της.