Goya – πόθος και ίλιγγος

  • Post category:Ζωγραφική
  • Reading time:Χρόνος ανάγνωσης 3 λεπ.

Ο μύθος που βρίσκεται λοιπόν πίσω απ’ αυτό το έργο (και τα συναφή) του Γκόγια είναι ο μύθος του διχασμένου θηλυκού. Μια ψυχική κατασκευή, η οποία φέρεται από τον διχασμό που προκαλεί η επέμβαση της σεξουαλικότητας στην ιδέα του θηλυκού. Και που κάνει τη σεξουαλικότητα να είναι απόμακρη, ασύμβατη, αν όχι εχθρική, πάντως μακρινή συγγένισσα της σεβάσμιας γυναίκας – ενώ αναδύεται και εύκολα πυροδοτείται (η σεξουαλικότητα) από τη μη σεβάσμια γυναίκα. Σεβασμός κι αισθησιασμός δεν πηγαίνουν μαζί: Αυτή είναι μια μυθοπλασία που διατρέχει την ψυχική ζωή της ανθρωπότητας. Το θέμα έχει ήδη συζητηθεί – ο διχασμός μεταξύ σεβασμού κι αισθησιασμού. Είναι μελετημένο διεξοδικά και από την ψυχανάλυση και από τον ίδιο τον Φρόυντ. Αλλά έτσι κι αλλιώς, όπου και να κοιτάξει κανείς το βλέπει. Είναι το κλασικό που λέγεται στον Πύργο της Ηλείας, και όχι μόνο: «Όλες πουτάνες εκτός από τη μάνα μας, λόγω σεβασμού». Δηλαδή πρέπει να υπάρχει μια γυναίκα που θεωρείται σεβάσμια και δεν την ακουμπάς – και οι άλλες είναι επιθυμητές γιατί είναι όχι και πολύ σεβάσμιες.

Από τη στιγμή που υφίσταται το εν λόγω σχήμα σε τόσο χοντροκομμένη μορφή, το βρίσκουμε και σε πιο λεπτεπίλεπτες μορφές και σε ακόμη πιο λεπτοφυείς και περίπλοκες – μέχρι και στην παθολογία που προκύπτει όταν κάποιος δεν μπορεί να λειτουργήσει ερωτικά αν δεν είναι μία «βρώμα» εκείνη, με την οποία θα κάνει παιχνίδι σεξουαλικό. Η ιδέα πάντως, ο μύθος πίσω από τη «Μάγια» είναι ο διχασμός του θηλυκού, που προκαλείται από την επέμβαση της σεξουαλικότητας – η οποία κάνει τον σεβασμό να είναι απόμακρος και την κατωτερότητα, την ηθική ελαφρότητα ή την ελλειμματική πνευματικότητα να είναι πιο κοντά στον ερωτισμό, στον αισθησιασμό. Φαίνεται παράξενο, όμως είναι βαθιά ριζωμένη αυτή η φαντασία, για λόγους που δεν συναρτώνται με εξωτερικά περιστατικά, αλλά με μια εσωτερική ψυχική δυναμική, η οποία προκύπτει από την αμφίσημη σχέση που έχουμε με την αρχαϊκή μορφή της μητέρας. Είναι κάπως μεγάλη ιστορία. Όμως κρατήστε το συμπέρασμα: Όπου υπάρχει σεβασμός, ο αισθησιασμός δεν πάει ακριβώς περίπατο, αλλά υποβαθμίζεται – κι όπου υπάρχει αισθησιασμός, ο σεβασμός καμιά φορά τρώει και καμία αδέσποτη. Βεβαίως κάτι τέτοιο δεν είναι αναπόδραστη μοίρα του ανθρώπου. Ένας άνθρωπος μέσες-άκρες δουλεμένος, προχωρημένος ψυχικά, ή με κάποια καλλιέργεια κλπ., μπορεί να ξεπεράσει αυτόν τον διχασμό. Δηλαδή ένας άντρας μπορεί να αγαπήσει μια γυναίκα και να την ποθεί και να τη σέβεται και να την επιθυμεί ερωτικά, σεξουαλικά, όλα ταυτόχρονα. Δεν είναι αδύνατο, δεν είναι αδιανόητο – αλλά χρειάζεται ένας ψυχικός κόπος, να πραγματωθεί ένα ψυχικό έργο προκειμένου να φτάσει κανείς να συνταιριάξει με κάποιον τρόπο τον σεβασμό και τον αισθησιασμό, αναφερόμενος στην ίδια γυναίκα. Ο διχασμός της παράστασης του θηλυκού, λοιπόν, λόγω της επίπτωσης της σεξουαλικότητας, είναι ο μύθος που εντοπίζεται πίσω από την υπόθεση «Maja».