Goya – πόθος και ίλιγγος

  • Post category:Ζωγραφική
  • Reading time:Χρόνος ανάγνωσης 3 λεπ.

Αυτά είναι λίγα πράγματα για την εποχή του και για το πώς η βιογραφία του περιέχει κάποια στοιχεία, που ταιριάζουν με την ιδέα (την απρόσιτη μάλλον γι’ αυτόν), που είχε για τον majo και τη maja. Για να δούμε τώρα, τι ακριβώς έγινε μ’ αυτές τις ζωγραφιές. Κέντρο τού έργου του με θέμα majo/maja είναι η “Μάγια γυμνή” (G1). Τη ζωγράφισε πριν τον Νοέμβριο του 1800 κατά παραγγελία ενός μεγάλου του προστάτη, που λεγόταν Godoy και ο οποίος ήταν ευνοούμενος, πιθανότατα δε και εραστής της βασίλισσας Μαρίας-Λουίσας, συζύγου του Κάρλος του ταλαίπωρου. Αν και ήταν ευγενής χαμηλής βαθμίδας, ωστόσο κατάφερε να γίνει πρωθυπουργός – του απενεμήθη μάλιστα κι ο τίτλος του πρίγκιπα προς μεγάλο σκάνδαλο της εποχής. Κάποια άλλη στιγμή τον κυνήγησαν, αν και μετά από την εποχή που συζητάμε – κάπου όμως πλέκονται όλα αυτά. Ο Godoy λοιπόν είχε συγκροτήσει μια ιδιωτική συλλογή γυναικείου γυμνού. Γι’ αυτή τη συλλογή ζητήθηκε από τον Γκόγια να συνεισφέρει κάτι – κι ο Γκόγια δημιούργησε τη «Μάγια γυμνή». Στο χώρο που βρισκόταν η συλλογή του Godoy, κατά τις περιγραφές όσων την είχαν δει, δέσποζε ένα έργο του Βελάσκεθ, «Η Αφροδίτη στον καθρέφτη της». Το θέμα του είναι πάλι μια γυμνή γυναικεία μορφή, αλλά που μας έχει γυρισμένη την πλάτη. Απέναντί της (όπως είναι αυτή ξαπλωμένη) είναι ο Έρωτας, ο οποίος κρατάει έναν καθρέφτη. Και η Αφροδίτη είναι τελείως απορροφημένη στη λατρεία της δικής της ομορφιάς, αγνοώντας παντελώς όλους τους υπόλοιπους.

Απ’ ό,τι δείχνουν διάφορα στοιχεία της εικαστικής πρακτικής του Γκόγια, σε πολλά σημεία ήθελε να αντείπει στον Βελάσκεθ, γιατί ήταν μια κορυφαία αναφορά εκείνης της εποχής – και, προφανώς, όποιος είναι φιλόδοξος, ορθότατα αντιπαρατίθεται σε εκείνον που είναι ο ισχυρός της παράδοσης, και όχι στον τελευταίο. Κι αυτό, ενώ ταυτόχρονα χαρακτηρίζει τον Βελάσκεθ έναν από τους τρεις δασκάλους του (οι άλλοι δύο είναι ο Ρέμπραντ και η Φύση). Κι έτσι, σε διάφορα έργα έχει προσπαθήσει να δώσει μια δική του ερμηνεία σε θέματα του Βελάσκεθ . Οπότε και στην περίπτωση της «Μάγια» φαίνεται ότι πήρε, όχι την έμπνευση, αλλά μια αφορμή για το στήσιμο του πίνακα και από το έργο του Βελάσκεθ «Η Αφροδίτη στον καθρέφτη της». Αντέστρεψε όμως ουσιαστικά στοιχεία. Πρώτα-πρώτα, η “Αφροδίτη”, είτε από ναρκισσισμό, είτε από σεμνότητα ή σεμνοτυφία της εποχής (σεμνοτυφία που αποδίδεται και στην Αφροδίτη), δεν αντιλαμβάνεται τάχα μου ότι κάποιος κοιτάζει αυτό το υπέροχο γυμνό κορμί. Υπενθυμίζω εδώ ότι ο πίνακας ήταν το κέντρο μιας ιδιωτικής, «απόρρητης» μεν, ρητά δε ερωτικής συλλογής… Κάνει λοιπόν η Αφροδίτη σαν να μην τρέχει τίποτε, σαν το βλέμμα της να μην αντιλαμβάνεται τίποτε από το βλέμμα του θεατή – και άρα ουδέν σκάνδαλον. Γιατί, αν το αντιλαμβανόταν, θα έπρεπε (που λέει ο λόγος) να κάνει κάτι – σύμφωνα με την ηθική και τη σεμνοτυφία. Δεν το κάνει, αλλά το πρόσχημα γι’ αυτή τη στάση είναι ότι δεν αντιλαμβάνεται, ότι κοιτάει αλλού, έχει το νου της αλλού, ναρκισσεύεται ίσως – και άμα εσύ τώρα, θεατή, κοιτάς, τι να σου κάνω εγώ; Φάτε μάτια ψάρια…