Κριτική του Νίκου Κουνενή στην Αυγή για το «Όπως ειπώθηκαν…»

  • Post category:Κριτικές
  • Reading time:Χρόνος ανάγνωσης 1 λεπ.

Ο ψυχίατρος, ψυχαναλυτής, ποιητής και πεζογράφος Νίκος Σιδέρης παρουσιάζει στον ανά χείρας τόμο μια συλλογή σπαραγμάτων προφορικού λόγου, που αντλήθηκαν από τις αφηγήσεις ανθρώπων οι οποίοι μίλησαν κατά καιρούς στον ίδιο από το ντιβάνι της ψυχανάλυσης.

Δεν πρόκειται για μία ακόμη παράθεση ιδιωτικών εκμυστηρεύσεων ψυχιατρικού ενδιαφέροντος, όπως αυτές που κατέκλυσαν τη διεθνή και εγχώρια αγορά μετά τη δημοσίευση μιας σχετικής συλλογής του Ίρβινγκ Γιάλομ. Ο ίδιος ο Σιδέρης διευκρινίζει στο εισαγωγικό του σημείωμα ότι η επιλογή των αποσπασμάτων που δημοσιεύονται στον τόμο -και που αποτελούν ένα μικρό μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης «συλλογής» λεχθέντων που προέκυψε από την πολύχρονη επαγγελματική ενασχόλησή του με την ψυχανάλυση- δεν βασίστηκε σε καμία περίπτωση στην όποια κλινική βαρύτητά τους αλλά, αντιθέτως, στην οιονεί λογοτεχνικότητά τους, όπως αυτή εντοπίζεται σε δύο ευδιάκριτα στο σύνολο των αποσπασμάτων χαρακτηριστικά: την «ανθρώπινη σημασία και, όλως ιδιαιτέρως, την εκφραστική ευστοχία τους (…) που τη χαρακτηρίζουν ευρηματικότητα, ακρίβεια, εικονοπλαστική ισχύς, περιεκτικότητα, λιτότητα, έκπληξη, το καινοφανές…».

Ερχόμενοι σε επαφή με τις σύντομες και ανώνυμες αυτές καταθέσεις «εμπύρετου» λόγου, κάποτε συνειδητά διατυπωμένες από τους φορείς τους -ως αποστάγματα της μεθοδικής προσπάθειας τους για αναζήτηση των συντεταγμένων που συνιστούν την ιδιοτυπία ή/και παθογένεια του ψυχισμού τους- και άλλοτε αυθορμήτως προκύπτουσες κατά τη διάρκεια της ψυχαναλυτικής διαδικασίας, ο αναγνώστης διαπιστώνει ότι ο ουσιώδης, ευσύνοπτος και ευφάνταστος λόγος, προφορικός ή γραπτός, δεν αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των συστηματικά ενασχολούμενων με τη λογοτεχνική δημιουργία. Ανάμεσα στα πολλά και στη μεγάλη πλειονότητά τους αξιανάγνωστα αποσπάσματα, δεν είναι λίγα αυτά που θα μπορούσαν να μας μπερδέψουν, στην περίπτωση που παρουσιάζονταν σαν αποφθέγματα και αφορισμοί επώνυμων πεζογράφων ή ποιητών.

Η κατάταξη των προφορικών διατυπώσεων σε τέσσερις ενότητες (Καταπονήσεις, Φαντασιώσεις, Μηχανισμοί, Ύπαρξη) επέτρεψε μια κατάτμηση που διευκολύνει την ανάγνωση και προσθέτει σε κάθε ενότητα το στοιχείο της θεματικής συνοχής, στο πλαίσιο της οποίας είναι ευδιάκριτος ένας, ακούσιος μεν, ενδιαφέρων δε ενδοκειμενικός διάλογος μεταξύ των αυτόνομων, κατά τα άλλα, αποσπασμάτων προφορικού λόγου. Ο Σιδέρης απέφυγε το σχολιασμό των λεχθέντων, περιφρουρώντας με τον τρόπο αυτό την αυτοτέλειά τους, και παρενέβη με μικρές διευκρινιστικές διατυπώσεις, μόνο στις λίγες περιπτώσεις που κάτι τέτοιο ήταν απαραίτητο ώστε να κατανοηθεί η λεκτική ή/και νοηματική διατύπωση του αποσπάσματος. Η καταληκτική ενότητα «Αντίστιξη» (δύο ποιήματα -το ένα υπογεγραμμένο από τον Σιδέρη- και μια παραβολή) επιτυγχάνει αποτελεσματικά αυτό που υπόσχεται ο τίτλος της.

Μερικά δείγματα: «Έτσι προέκυψε και η έλλειψη αυτοπεποίθησης και πίστης στον εαυτό μου, αφού τόσα χρόνια ζω και καταγράφω αλλεπάλληλες ήττες σ’ έναν ανύπαρκτο πόλεμο». «Δεν μου αρέσουν οι λίμνες. Τις βλέπω σαν μισές θάλασσες, σαν ανάπηρες θάλασσες». «Ήταν μια περίοδος με θλιβερές επιτυχίες».

Ο Νίκος Κουνενής είναι πεζογράφος
Η Αυγή – 07/06/2009
http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=465515