Κριτική για το «Δεν παίζεις μόνο εσύ» (Κωνσταντίνος Μπούρας)

  • Post category:Κριτικές
  • Reading time:Χρόνος ανάγνωσης 1 λεπ.

Μετά το προηγούμενο βιβλίο του ιδιοφυούς ψυχίατρου, ψυχαναλυτή και οικογενειακού θεραπευτή Νίκου Σιδέρη, που είχε τον ιδιαίτερα σαφή και περιεκτικό τίτλο Τα παιδιά δεν θέλουν ψυχολόγο. Γονείς θέλουν, που αποδείχτηκε -δικαίως- ευπώλητο, εμφανίστηκε στις προθήκες των βιβλιοπωλείων το καινούριο πόνημά του. Ας δώσουμε καλύτερα τον λόγο στον ίδιο τον επινοητικό συγγραφέα: «Το ότι παίζει κι ο άλλος συνεπάγεται ότι καλό είναι ν’ αναλογίζεσαι πού και πού ότι, ακόμη και σε σχέσεις με θετικό πρόσημο, ο εκάστοτε άλλος είναι άνθρωπος. Δηλαδή, πλάσμα αντιφατικό, ψυχικά διχασμένο (έχει και ασυνείδητο), που μέσα του συνυπάρχουν αντιφατικά αισθήματα και βλέψεις ακόμη και απέναντι σ’ ανθρώπους που θεωρεί δικούς του. Δηλαδή, ακόμη και απέναντι σ’ ανθρώπους που η κύρια πλευρά της σχέσης του μαζί τους είναι θετική. (Αυτές είναι οι δυσβάστακτες αλήθειες που αποκαλύπτει με λόγο επιστημονικό η ψυχανάλυση και με λόγο ανθρώπινο η τέχνη και η λαϊκή σοφία). […] “Η παλαιά σοφή κουβέντα Αγάπα τον φίλο σου με το ελάττωμά του” λέει με τον τρόπο της κάτι ανάλογο. Κι επειδή το ζήτημα είναι κρίσιμο και πάντοτε ενδέχεται ν’ ανακύψει σ’ οποιαδήποτε ανθρώπινη σχέση, σας ζητώ να κάνετε λιγάκι υπομονή. Θα το συζητήσουμε εκτενέστερα παρακάτω, ιδίως όταν πιάσουμε να μιλήσουμε για δύο από τα τέσσερα λιπαντικά, για δύο από τους βασικούς πυροτεχνουργούς που εξουδετερώνουν τα εκρηκτικά τα οποία απειλούν τις ανθρώπινες σχέσεις: Για το “Συγγνώμη!” και για το “Δεν πειράζει”» (σσ. 116-117). Οπως φαίνεται από το χωρίο που διαλέξαμε να σας παραθέσουμε, ο Νίκος Σιδέρης είναι πρωτίστως λογοτέχνης, γνωρίζει πώς να εκλαϊκεύει τις εξειδικευμένες γνώσεις του με γλαφυρό τρόπο, επιμένοντας πάντα στο ουσιώδες τού μηνύματος και όχι στον γριφώδη τύπο των επιστημονικών θεωριών. Στο βιβλίο του συμπεριλαμβάνει απολαυστικά στιγμιότυπα από την καθημερινή ζωή, όπως η ιστορία για τον καθηγητή Ιατρικής που είχε μάθει να οδηγεί στην Αγγλία κι εκνευριζόταν σε παθολογικό βαθμό με τον τρόπο που οδηγούν οι Ελληνες ταξιτζήδες, μέχρι που «βγαίνοντας από το παιχνίδι του καθρέφτη, αναγνωρίζοντας τον άλλον ως πράγματι άλλον, με διαφορετική ιστορία, εμπειρία και αίσθηση του κόσμου, ξαναβρήκε και το νόημα των πραγμάτων και την ψυχραιμία του» (σσ. 204-205).

Πόσοι από εμάς δεν έχουμε κόψει φιλίες και σχέσεις επαγγελματικές για ασήμαντες αφορμές, και λησμονούμε ότι συχνά δεν βλέπουμε καθόλου τον άνθρωπο που τρώει, πίνει (ή) και κοιμάται μαζί μας, παρά μόνον ως καθρέφτη όπου αντανακλάται ο ναρκισσισμός μας, παρά μόνον ως μέσον εξυπηρετήσεως των εγωιστικών αναγκών μας. Και όταν κάποια -άτυχη- στιγμή ο άλλος φανεί ότι έχει πάψει να μας θαυμάζει απεριόριστα, να μας αποδέχεται ανεπιφύλακτα και να συμφωνεί με όσα λέμε (όπως στο λαϊκό παράδειγμα «πετάει ο γάιδαρος – πετάει»), ε, τότε γινόμαστε -συνήθως- θηρία και «ποιος είδε τον Θεό και δεν τον φοβήθηκε», αφού ξεχνάμε τη βασική αλήθεια (που προσπαθεί να μας υπενθυμίσει ο καλός συγγραφέας και ψυχαναλυτής Νίκος Σιδέρης), ότι οι κοινωνικές σχέσεις είναι ένα ομαδικό «παιχνίδι» που δεν διαδραματίζεται μοναχικά στην ηχομονωμένη κάμαρή μας, αλλά εμπλέκει (τουλάχιστον) δύο άτομα με διαφορετικές ψυχοσυνθέσεις, απόψεις, κοσμοθεωρίες, συνήθειες, ελαττώματα και προτερήματα.

Ακόμα ένα απολαυστικά χρήσιμο βιβλίο
Νίκος Σιδέρης, Δεν παίζεις μόνο εσύ. Υπάρχουν κι άλλοι!
Ηθος και τέχνη της ανθρώπινης σχέσης
εκδόσεις Μεταίχμιο, σ. 288, ευρώ 15
Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 3 Ιουνίου 2010