Η ποίησις λεληθότως δημιουργεί

Κ.Π. Καβάφης

 

ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ

           Ο 21ος αιώνας επαναπροσδιορίζει πολλά. Μαζί, και τη θέση της ψυχανάλυσης στο στερέωμα των εννοιολογικών συστημάτων παράστασης και κατανόησης του ανθρώπινου φαινομένου. Η κύρια πτυχή του εν λόγω επαναπροσδιορισμού συνίσταται στη μετάβαση από την προχτεσινή ηγεμονική αυτάρκεια και τη σημερινή στοχοποίηση της εγκυρότητάς της από τις τώρα ηγεμονικές νευροεπιστήμες, στην επανενσωμάτωση της ψυχανάλυσης σ’ ένα ευρύτερο επιστημολογικό στερέωμα και, όλως ιδιαιτέρως, στη συνέργειά της με τα συναφή, όπως οι θεωρίες των επικοινωνιών και των συστημάτων, οι θεωρίες ττης τυπικότητας [των φορμαλιστικών συστημάτων], οι θεωρίες ανάλυσης κειμένου, οι ιστορικές, κοινωνικές και πολιτικές εννοιολογίες, οι θεωρίες και η ιστορία της τέχνης κτό, καθώς και οι νευροεπιστήμες – σύμφωνα άλλωστε με την πρώιμη φροϋδική υπόδειξη και την πρακτική των διακεκριμένων ψυχαναλυτών, που πάντοτε ασχολούνται με το ανθρώπινο φαινόμενο στην ευρύτητά του. Σε αυτή την επιστημολογία βασίστηκε και η διδακτορική μου διατριβή, που κυκλοφορεί και σε βιβλίο με τίτλο «Η εσωτερική διγλωσσία – Μορφή και λειτουργία στο φροϋδικό ασυνείδητο» από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Ομοίως και μελέτες μου που κυκλοφορούν σε βιβλία με τίτλους «Αρχιτεκτονική και Ψυχανάλυση : Φαντασίωση και κατασκευή», «Ο ερωτισμός στην τέχνη – Εικαστικές φαντασιώσεις», «Ο Φρόυντ κρυπτο-κόκκινος; Ιστορία – θεωρία – φαντασίωση» κ.α. Καθώς και η παρούσα ανάλυση σχετικά με το παράδοξο και τη γοητεία του καβαφικού λόγου. Πυρήνας της αναλυτικής σκευής είναι η θέση ότι το Έργο είναι η φαντασίωση του Δημιουργού αναδιατυπωμένη στη γλώσσα της συγκεκριμένης τέχνης[i] – όπου ως γλώσσα εδώ νοείται το σύνολο των ψυχοδιανοητικών, πολιτισμικών και πρακτικών εργαλείων που καθιστούν εφικτή την παραγωγή του Έργου.

 


ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

            Θέλω να πω δυό λόγια σχετικά με την αγορευτική οικονομία[ii] της καβαφικής ποιητικής.

            Η αγορευτική οικονομία, όπως εδώ θα την προσεγγίσω, αναφέρεται σε δυό επίπεδα συγκρότησης του Λόγου:

            – Τάξη της μορφής

            – Μηχανισμοί της εκφοράς

            Θα θίξω αυτές τις δυό πτυχές έχοντας κατά νου και τις ψυχοδυναμικές ορίζουσες του λόγου.



[i] Για συστηματική ανάπτυξη και τεκμηρίωση αυτής της θεωρίας, βλ. Νίκος Σιδέρης, Αρχιτεκτονική και Ψυχανάλυση: Φαντασίωση και Κατασκευή, Futura, Αθήνα, 2006 και Ο Ερωτισμός στην Τέχνη: Εικαστικές Φαντασιώσεις, Μεταίχμιο, Αθήνα, 2010. Καθώς και: Ο Νίκος Σιδέρης για το βιβλίο “Τελετές Ενηλικίωσης” .

[ii] Economie discursive. Οι όροι αγόρευση-αγορευτικός παραπέμπουν στο discours-discursif. Για τις έννοιες αυτές, βλέπε Θ.Λίποβατς, Οι περιπέτειες του λόγου, Έρασμος, Αθήνα 1987. Για εκτενή συζήτηση της απόδοσης «αγορευτικός», βλ. Νίκος Σιδέρης, Η εσωτερική διγλωσσία, Καστανιώτης, Αθήνα, 1995, σελ. 152-8.