Πλάνη και σαγήνη του συμπτώματος – Το παράδοξο της «λευκής νεύρωσης»

  • Post category:Άρθρα
  • Reading time:Χρόνος ανάγνωσης 1 λεπ.

Αφετηρία των σκέψεων αυτών αποτέλεσε μια κάπως παράδοξη διαπίστωση – τόσο στην κλινική μου πρακτική, όσο και σε εμπειρίες καθημερινότητας, κοινότατες, όπως το ζάπινγκ και οι ολοένα πιο ακραίες μορφές και δόσεις φρίκης και ανυπόφορου σε ταινίες, γραπτά, χειρονομίες, λόγους και ειδήσεις, ή η κρίση των ερώτων και των σχέσεων. Διαπίστωση–εντύπωση ότι οι άνθρωποι υποφέρουν, αλλά δεν έχουν τρόπο να εκφράσουν πώς. Ότι, δηλαδή, καταγράφεται, στη σημερινή ιστορική στιγμή, μια έκπτωση του λόγου και, ταυτόχρονα, μια δυσλειτουργία του συμπτώματος.

Τι εστί σύμπτωμα

Το σύμπτωμα συγκροτείται ως μορφοποίηση μιας μεταφοράς, που αρνείται την υπόστασή της ως μεταφορά. Και αποκτά συνεκτικότητα, στερεότητα και λειτουργικότητα καλλιεργώντας την ειδοποιό του πλάνη – την ψευδαίσθηση της κυριολεξίας. Η υστερική μετατροπή – όπου μία παράλυση, π.χ., ισχυρίζεται ότι δεν είναι παρά μόνο αυτό που φαίνεται, δηλαδή μια παράλυση – είναι άκρως εύγλωττη γι’ αυτό.

Ιδιοφυής σχηματισμός, διατυπωμένος σε πλαστικό ιδιόλεκτο, το σύμπτωμα αποκαλύπτει και συγκαλύπτει ταυτόχρονα μια βαθύτερη απόλαυση-και-δυσφορία, που «επιστρέφει» ενδεδυμένη με μορφές  επίπλαστες. Η συνακόλουθη παραγνώριση λειτουργεί ασκώντας μια τυφλωτική σαγήνη και γοητεία – η οποία συναρτάται και με την απόλαυση, που εμπεριέχεται στη λειτουργικότητά του (η «φρικτή απόλαυση», την οποία αγνοούσε ότι βίωνε ο φρουδικός «΄Ανθρωπος των ποντικών»).

Πλάνη και σαγήνη του συμπτώματος συνδέονται με την παράδοξη θέση και τροφοδοτούνται από την απορία του Εγώ, που βρίσκεται αντιμέτωπο με «κάτι», το οποίο «οφείλει να μην έχει νόημα» – καλλιεργώντας, όπως μπορεί, την «άνευ νοήματος» ψευδαίσθηση της κυριολεξίας. Η τυφλωτική σαγήνη του συμπτώματος μετέχει σ’ αυτή την επιχείρηση, η οποία επιτρέπει στην  υστερική belle indifférence  να συναντά το «Δεν έχετε τίποτε !» του γιατρού, που «δεν βλέπει τίποτε» στο σύμπτωμα. Κατ’αυτόν τον τρόπο, το σύμπτωμα συρράπτει χάσματα, λειαίνει χασμωδίες και συνέχει φαντασιακά τον κόσμο του υποκειμένου – με τίμημα κάποια οδύνη. Αυτή η οδύνη, ως ανοικονόμητο βίωμα, ως υπαρξιακή απορία, αποτελεί καίρια ρωγμή στη φαντασιακή πληρότητα του κόσμου, που αναλαμβάνει να διασφαλίσει το σύμπτωμα. Αυτή η ρωγμή της οδύνης καθιστά το σύμπτωμα έκφανση υποκειμενικότητας, καθόσον μέσω της οδύνης τίθεται το ερώτημα του υποκειμένου – το «Γιατί εγώ; Γιατί μ’αυτόν τον τρόπο;».

Συνεπώς, στην περίπτωση όπου, με οποιονδήποτε τρόπο, η οδύνη οικονομείται, παύει να αντιπροσωπεύει μια ρωγμή, το σύμπτωμα τείνει να αντιπροσωπεύει ολική πλάνη, ολική σαγήνη, ολική τύφλωση. Αυτό ισοδυναμεί με λειτουργική έκπτωση του συμπτώματος ως προς τη σχέση του με την υποκειμενικότητα – με ακύρωση της διαλεκτικής συνοχή-και-ρωγμή, απόλαυση-και-οδύνη, που τυπικά εκλύεται γύρω από το σύμπτωμα.