Ψυχολογία και Ψυχολόγοι σε δυσνόητους καιρούς

  • Post category:Δοκίμια / Κείμενα
  • Reading time:Χρόνος ανάγνωσης 1 λεπ.

Κόσμος δυσνόητος, οντολογικά και επιστημολογικά

Ο κόσμος που ζούμε είναι πολύπλοκος και αλλάζει ραγδαία: Ιδού ένας τόπος κοινότατος. Ο οποίος, ωστόσο, εξαρχής υποδεικνύει ότι ζούμε σε κόσμο δυσανάγνωστο.

Η εν λόγω δυσαναγνωσία των καιρών συναρτάται με λόγους εξωτερικούς και με λόγους εσωτερικούς ως προς το υποκείμενο.

Πολυπλοκότητα και ραγδαία μεταβολή συλλειτουργούν με συναφή φαινόμενα, που καθιστούν δυσανάγνωστο τον κόσμο, όπως η πληθωριστική ροή μηνυμάτων. Η οποία τείνει να μετατρέπει ακόμη και την πληροφορία σε θόρυβο, λόγω κορεσμού από ετερογενή, ασύνδετα κι ασύμβατα εισερχόμενα, καθώς και λόγω αδυναμίας ως προς την έγκαιρη και πρόσφορη μεταλλαγή του κώδικα, που θα καθιστούσε ευανάγνωστο κάθε μήνυμα.

Παράδειγμα (μείζον), η τηλεοπτική σαλάτα μηνυμάτων: Μόδα, πρόσφυγες, γιαούρτια, έρωτες, πολιτικοί, αλλαντικά, δολοφόνοι, ταξίδια, σφαγές, σαπουνοσειρές, ασφάλειες, κρέατα, καλλυντικά, μωρά, τράπεζες που χαμογελούν, πνιγμένα βρέφη… Το ένα διακόπτει το άλλο δίχως πλαισίωση, αναστοχασμό και ανάπαυλα, ενώ κάθε τύπος μηνυμάτων  ανακατεύεται με τον παρακείμενο, όπως οι διαφημίσεις σε όλα τα άλλα. Διαλύοντας έτσι και τον διανοητικό και τον συναισθηματικό συντονισμό του νοήμονος όντος “τηλεθεατής”, που αδυνατεί να νοήσει και να νοηματοδοτήσει έναν τέτοιον ορυμαγδό. Και γι’ αυτό προσφεύγει, χαρακτηριστικά και συμπτωματικά, στο ατελείωτο ζάπινγκ.

Άλλο καίριο δείγμα συσκότισης του κόσμου: Τα ΜΜΕ ως μείζονα εργαλεία ισχύος, κυριαρχίας, διαπάλης και μάχης. Που λειτουργούν ως μηχανισμοί προπαγάνδας πολιτικής, οικονομικής, ιδεολογικής…   ̶ ήτοι, ως μηχανισμοί διαβουκόλησης, σαγήνης, εξαπάτησης, τρομοκράτησης, διάλυσης του νοήματος των λέξεων και της ίδιας της σκέψης. Και ορίζουν μια ανυπόστατη ροή  σκοπιμοθηρικής εικονοπλασίας ως μόνη πραγματικότητα.

Πρόκειται εδώ για ισχυρούς περιορισμούς και προσδιορισμούς της ικανότητας νόησης του κόσμου, οι οποίοι είναι οντολογικοί, δομικοί, αντικειμενικοί: Ανήκουν στο ίδιο το φαινόμενο-αντικείμενο γνώσης.

Μόνο που αυτή η αντικειμενική δυσχέρεια  επιβαρύνεται από μια ιδιαίτερη ιστορική συνθήκη. Η οποία παράγει καταλυτική υποκειμενική περιστολή, στρέβλωση ή εμπλοκή της ικανότητας  αναπαράστασης και νοηματοδότησης του κόσμου. Πρόκειται για πραγματικό Πόλεμο της Σκέψης, που τείνει να καθιστά αδιανόητη και α-νόητη την πραγματικότητα, μέσα από ιδιότυπους περιορισμούς και προσδιορισμούς του σκέπτεσθαι. Αυτοί είναι επιστημολογικοί, ψυχοδιανοητικοί, υποκειμενικοί: Ενεργούν μέσα στο ίδιο το ανθρώπινο ψυχικό σύστημα, σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο. Και καθιστούν προβληματική την κατανόηση και τη νοηματοδότηση των φαινομένων, τη συγκρότηση ενός συνεκτικού κόσμου και την επαρκώς σαφή θέση των υποκειμένων μέσα του  ̶ τόσο ως υποκείμενα γνώσης και αναπαράστασης, όσο και ως υποκείμενα πράξης και, τελικά, επιθυμίας.

Ζούμε λοιπόν σε δυσνόητους καιρούς. Ιδιαίτερο γνώρισμα αυτής της ιστορικής συνθήκης είναι μια ιδιότυπη υποβάθμιση, διαστροφή ή έκπτωση των ψυχοδιανοητικών εργαλείων, που είναι απαραίτητα για την ανάγνωση και νοηματοδότηση του κόσμου  ̶ στο επίπεδο και των συλλογικών και των προσωπικών αναπαραστάσεων.

Δύο καίριες συνιστώσες αυτής της διαδικασίας είναι η διευρυνόμενη ανάδυση παραδόξων και η έκπτωση της ικανότητας του σκέπτεσθαι, κατά κύριο λόγο μέσω της διάλυσης του νοήματος των λέξεων. Θα τις εικονογραφήσουμε με δύο παραδείγματα, μάλλον δυσάρεστα οικεία: