Ψυχολογικοί Μηχανισμοί της Κρίσης (ΙI)

  • Post category:Δοκίμια
  • Reading time:Χρόνος ανάγνωσης 2 λεπ.

Αγωνιώδης αναμονή

 

Η διανοητική εμπλοκή που προκαλεί ο διπλός δεσμός, η απόγνωση, η ανήμπορη οργή και ο άλογος φόβος, όλες αυτές οι διεργασίες συνηχούν σε πολλά επίπεδα και τελικά συγκλίνουν στην κύρια στάση που χαρακτηρίζει τη λειτουργία των ανθρώπων στην Ελλάδα σήμερα. Και η οποία θεμελιωδώς αντιστοιχεί σε αγωνιώδη αναμονή.

 

[…………]

 

Η έκταση και η ένταση της αγωνιώδους αναμονής που διακατέχει τους Έλληνες σήμερα έχει ήδη οδηγήσει τις στατιστικές στην καταγραφή μιας θεαματικής αύξησης των περιστατικών που χρειάζονται ψυχιατρική βοήθεια, με ή χωρίς φαρμακευτική αγωγή. Δεσπόζουν ακριβώς τα περιστατικά με συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Αλλά και εκτός της ιατρικοποιημένης εκδοχής του, το άγχος και γενικότερα η αγωνιώδης αναμονή εκδηλώνεται και στο επίπεδο της προσωπικής και διαπροσωπικής λειτουργίας, με μορφές οικείες και αναγνωρίσιμες και από μη-ειδικούς: «Δεν με χωράει ο τόπος»∙ «τρώγεται με τα ρούχα του»∙ ένταση, δυσανεξία («δεν σηκώνει μύγα στο σπαθί του») και ετοιμότητα για παρεξήγηση, καυγάδες και γαϊδουριές· νευρικότητα σε όλη τη συμπεριφορά, όπως η οδήγηση, το περπάτημα στον δρόμο, η αναμονή σε ουρές· και μύριες ακόμη μεγάλες εκδηλώσεις και μικρές λεπτομέρειες που αποκαλύπτουν ότι, στην Ελλάδα σήμερα, οι άνθρωποι δεν ξέρουν τι θα τους βρει, αγωνιούν για το τι θα τους προκύψει, και είναι έτοιμοι να αντιδράσουν δυσανάλογα (με υπερβολική επιθετικότητα ή με βαθιά παραίτηση) μπροστά σε οτιδήποτε η αγωνιώδης αναμονή μετατρέπει είτε σε ανυπόφορη αίσθηση ότι «το άγριο αύριο δυστυχώς είναι εδώ ήδη»∙ είτε σε περαιτέρω αποσταθεροποίηση του υποκειμένου που το αποδυναμώνει μπροστά στις επερχόμενες απειλές· είτε σε παρερμηνεία οποιασδήποτε ένδειξης με όρους απειλής, προειδοποίησης, οιωνού ή και γρουσουζιάς που εκπορεύεται από το απειλητικό μέλλον και σε πλήττει ήδη από σήμερα.

Μια ιδιότυπη πτυχή της εν λόγω αγωνιώδους αναμονής είναι και η ακόλουθη: Οι άνθρωποι ζουν την κρίση εν μέρει σαν πραγματικότητα στο πετσί τους, αλλά και εν μέρει ως θέαμα. Για λόγους τόσο ψυχικής άμυνας, τηλεοπτικής ιδίως κουλτούρας, αλλά και προπαγανδιστικής σκηνοθεσίας της κρίσης από ΜΜΕ και πολιτικούς, έχουν την τάση «να βγάζουν τον εαυτό τους απέξω» από τη σκηνή του δράματος και να τοποθετούν τον εαυτό τους στην (απυρόβλητη, σα να λέμε) θέση του θεατή των φοβερών τεκταινομένων[1]. Εκείνου που παρακολουθεί το σήριαλ «Η τιτανομαχία με την τρόικα» −ή, για να θυμηθούμε και τη θρυλική παράδοση του ελληνικού σινεμά, δύο έργα-ένα εισιτήριο : Το θρίλερ «Η μάχη με την τρόικα» και το αισθηματικό «Για τη δόση του δανειστή μου»… Απτή εκδήλωση μιας τέτοιας στάσης «υποτιθέμενου θεατή» αντιπροσωπεύουν, άλλωστε, και ορισμένες τοποθετήσεις, που διατυπώνονται με ή χωρίς λόγια, όπως «Μπόρα είναι, θα περάσει», «Δεν θα μας αφήσει ο Θεός» ή η (άκρως εύγλωττη ως προς την πρόσληψη της ιστορίας με όρους θεάματος / έργου) «Δεν μπορεί, κάτι θα γίνει στο τέλος»… Προφανώς, αυτή η απεγνωσμένη ψυχική άμυνα μέσω άρνησης της πραγματικότητας και εξορκισμού της μέσω της φαντασίας εξυπηρετεί τη διάσωση επισφαλών ψυχικών διευθετήσεων. Έχει όμως και το ψυχικό της τίμημα. Που συνίσταται στην αποκοπή από την πίεση των πραγμάτων και από την αλήθεια των γεγονότων –άρα, και πάλι, στην τροφοδότηση των μηχανισμών διανοητικής εμπλοκής και μουδιάσματος της ψυχής και του νου, ακόμη και στην περίπτωση ανθρώπων που δεν έχουν την πολυτέλεια μιας τέτοιας εικονικής εξαίρεσης από τον σκληρό κανόνα της ιστορίας.

* Από το βιβλίο “Μιλώ για την κρίση με το παιδί – Εμπιστευτική επιστολή σε μεγάλους που σκέπτονται“, σελίδες 87-93.




[1] Εαυτοσκοπία αποκαλείται η υποκειμενική εμπειρία εξόδου από το σώμα σου και θέασης του εαυτού σου σαν να είναι τρίτος. Συμβαίνει σε οριακές στιγμές ψυχικής καταπόνησης και φόρτισης – όπως είναι, χαρακτηριστικά, όταν βρίσκεσαι στο χειρουργικό τραπέζι ή στην εντατική, καθώς και στις λεγόμενες επιθανάτιες εμπειρίες , που βιώνουν οι άνθρωποι όταν έχουν την βεβαιότητα ή και την ίδια την εμπειρία του «πεθαίνω». Οι κάποιες αναλογίες της εαυτοσκοπίας με την «έξοδο του υποκειμένου από τον εν κρίσει εαυτό του» ρίχνουν ίσως ένα απροσδόκητο φως στους βαθύτερους μηχανισμούς της «ψυχής σε κρίση»…