Θεραπεία αλήθειας

  • Post category:Κριτικές
  • Reading time:Χρόνος ανάγνωσης 1 λεπ.

H στήλη σπανίως ασχολείται με βιβλία, αλλά ορισμένες φορές αξίζει τον κόπο. Τις τελευταίες ημέρες διάβασα το πόνημα του ψυχιάτρου – ψυχαναλυτή Νίκου Σιδέρη με τίτλο «Οπως ειπώθηκαν εκεί και ακούστηκαν, Μυστικά και αλήθειες από το ντιβάνι του ψυχαναλυτή» (εκδόσεις Μεταίχμιο). Αν και οι κουβέντες που ακούγονται στο ντιβάνι ενός ψυχαναλυτή αφορούν κατά κανόνα προβλήματα της ιδιωτικής σφαίρας, βρήκα ότι δεν είναι άσχετες με τον δημόσιο βίο.

Η εξόφθαλμη κρίση του ελληνικού πολιτικού συστήματος είναι κατ’ εξοχήν κρίση έγκυρου λόγου. Ο θεσμικός λόγος, ιδίως ο πολιτικός, πάσχει από καθολική αναξιοπιστία. Είναι θύμα του αδίστακτου πολιτικού και εμπορικού μάρκετινγκ, που διαστρεβλώνουν ή και ακυρώνουν το νόημα των λέξεων.

Στις διαπροσωπικές σχέσεις, η λογική του «ίματζ» και των εντυπώσεων, της αρπαχτής και του ναρκισσισμού, η αγένεια και η έλλειψη νοήματος οδηγούν σε μία κατάσταση, όπου κατ’ αρχήν κανείς δεν πιστεύει κανέναν. Ακόμη και μέσα στην ψυχή τους, οι άνθρωποι νιώθουν ότι έχουν χάσει την επαφή με τον εαυτό τους, ζουν με τον φόβο μπροστά στην αλήθεια, καθίστανται ευάλωτοι στο παραμύθιασμα και στον στρουθοκαμηλισμό.

Διαβάζοντας το βιβλίο του Νίκου Σιδέρη διαπίστωσα ότι μέσα σ’ αυτήν τη γενικευμένη απαξίωση του λόγου σώζονται κάποιοι τόποι, όπου οι λέξεις διατηρούν την αξία, το νόημα και τη λειτουργικότητά τους, όπου το νόημα και οι λέξεις συμπορεύονται και λυτρώνουν. Και όχι μόνο αυτό. Το βιβλίο εμμέσως μάς υποδεικνύει κάποιες προϋποθέσεις για να ξαναβρεί ο λόγος την εγκυρότητά του. Το κατορθώνει παραθέτοντας λόγια ανθρώπων που κάνουν ψυχανάλυση. Ανθρώπων, δηλαδή, που διαπίστωσαν ότι κάτι στη ζωή τους έφτασε σ’ ένα οριακό σημείο, που δεν σηκώνει κουκουλώματα και υπεκφυγές.

Η ελληνική κοινωνία και πολιτεία -και όχι μόνο- έχουν φθάσει προ πολλού σ’ αυτό το οριακό σημείο. Εχει ζωτική ανάγκη να αναγνωρίσει την πραγματικότητα ώστε να βρει μία ισορροπία βασισμένη στην αλήθεια, στον ρεαλισμό και στην κατά το δυνατόν εναρμόνιση επιθυμίας και δυνατότητας. Τα λόγια που παρατίθενται στο βιβλίο «Οπως ειπώθηκαν εκεί και ακούστηκαν» είναι λόγια παιδεμένα από τις δοκιμασίες της ζωής και μεστά αληθείας. Ευθύβολες, κατά κανόνα λακωνικές και πυκνές διατυπώσεις («Δεν είμαι μες στη ζωή μου», «Εχω μια θαμπάδα στην ψυχή μου») συγκινούν και ανοίγουν κλειστές πύλες στη σκέψη. Είναι λόγια που γεννήθηκαν από τις εμπειρίες ενός κάποιου ανθρώπου, αλλά μιλούν για πανανθρώπινες εμπειρίες. Με αυτήν την έννοια είναι λόγια για όλους τους ανθρώπους και για όλες τις εποχές.

Η ψυχανάλυση μπορεί να μην προσφέρεται ως εργαλείο για αυτογνωσία του πολιτικού συστήματος και ολόκληρης της κοινωνίας, αλλά η πολιτεία και οι πολίτες χρειάζονται τον έγκυρο λόγο για να υπερβούν τα συσσωρευμένα συλλογικά αδιέξοδα. Οπως δείχνει το βιβλίο του Νίκου Σιδέρη, ο έγκυρος λόγος προϋποθέτει να δούμε κατάματα την πραγματικότητα και να αναλάβουμε το τίμημα των πράξεων και των επιλογών μας. Αυτή η «θεραπεία αλήθειας» είναι ίσως επώδυνη, αλλά λυτρώνει. Η ιδιότυπη νεανική έκρηξη του Δεκεμβρίου έδειξε ότι μια τέτοια «θεραπεία αλήθειας» αποτελεί για τον τόπο άμεση και επιτακτική ανάγκη, προϋπόθεση και συστατικό στοιχείο κάθε αξιόπιστης συλλογικής προοπτικής.

Σταύρος Λυγερός
Καθημερινή – 27-01-09