Aπόσπασμα, σελ. 157-159:

 

Η συνοχή του ψυχολογικού τοπίου της κρίσης δεν προκύπτει από κάποια μεταφυσική διαδικασία, ούτε από κάποια αφηρημένη ιδέα. Αντιπροσωπεύει την ποικιλότροπη, πρωτεϊκή, καλειδοσκοπική μορφοποίηση − την περισσότερο ή λιγότερο ευσταθή ή παροδική διαλεκτική σύμπλεξη των επιπτώσεων από τη λειτουργία ενός ιστορικά ανέκδοτου συμπλέγματος συνθηκών και διεργασιών, που απαρτιώνονται και συγκροτούν τον θεμελιώδη ψυχολογικό μηχανισμό της κρίσης. Στο πλαίσιο του εν λόγω μηχανισμού συναρθρώνονται διαλεκτικά η Ιστορία, η συγκυρία, οι προσυλλήψεις της εξέλιξης και η ιστορική πράξη: Το παρελθόν, το παρόν, το μέλλον και η ποιητική τής συλλογικής και προσωπικής ύπαρξης ως διασυνδεδεμένες όψεις του γίγνεσθαι − καθώς και το μη-αναπαραστάσιμο, το ανείκαστο και άφατο που ωστόσο αφορά το υποκείμενο (το κατά τη λακανική ψυχανάλυση Πραγματικό).

Μετά από αρκετή σκέψη, επιλέγω να αποδώσω  στον θεμελιώδη ψυχολογικό μηχανισμό της κρίσης μια ονομασία σημαδιακή. Θα τον αποκαλούμε εφεξής, λοιπόν, «Ο Πόλεμος της Σκέψης».

Το σημαίνον «Πόλεμος» δηλώνει τον χαρακτήρα της διεργασίας. Ότι, δηλαδή, πρόκειται για σύγκρουση που μπορεί να προσλάβει ακραίες μορφές και να προκαλέσει σε όλες τις πλευρές επώδυνες απώλειες, καθώς η κυρίαρχη αναπαράστασή της αντιστοιχεί σε παίγνιο μηδενικού αθροίσματος: Στην έκβασή της θα υπάρχουν νικητές και νικημένοι, και όσα θα έχουν κερδίσει οι νικητές θα τα έχουν χάσει οι νικημένοι. (Προφανώς, αυτός ο τρόπος αναπαράστασης της διεργασίας έχει ανάδρομη επίπτωση και στον χειρισμό της.)

Το σημαίνον «Σκέψη» έχει περισσότερες από μία όψεις. Πρώτο, υποδεικνύει το θέατρο του πολέμου και το πεδίο της μάχης: Είναι η ικανότητα των ανθρώπων να σκέφτονται – να λογίζονται πολιτικά και, γενικότερα, να σκέφτονται ορθολογικά και νηφάλια. Με τη βαρύνουσα επισήμανση ότι αυτός ο πόλεμος για τα μυαλά των ανθρώπων επικαθορίζει όλες τις όψεις της κρίσης και τη δυναμική της εξέλιξής της. Δεύτερο, καταδεικνύει το διακύβευμα – το τι παίζεται σ’ αυτό τον πόλεμο: Αυτό που θα προκύψει ως έκβασή του, θα είναι ή ο δραματικός ευνουχισμός  του νου των πολιτών – ή η αποτροπή της διανοητικής εξουθένωσης και η αναβάθμιση της (πολιτικής, και όχι μόνο) σκέψης. Τρίτο, προσδιορίζει τα μέσα διεξαγωγής αυτού του πολέμου: Είναι όλα τα εργαλεία επηρεασμού της σκέψης – είτε ως διαλυτική προπαγάνδα που προκαλεί διανοητική εμπλοκή, είτε ως θόλωση του νου μέσω ψυχοσυναισθηματικής πνιγμονής που οδηγεί σε απόγνωση· όπως και, αντισυμμετρικά, η απόκρουση τέτοιων επιχειρήσεων ψυχολογικού πολέμου μέσω της αναφοράς στην εμπειρία, την πραγματικότητα, το επιχείρημα και τη νηφάλια ορθολογική σκέψη. Και τέταρτο, δηλώνει την πτυχή υποκειμενικότητας που απειλείται, και γι’ αυτό καλείται να εμπλακεί και να νικήσει σ’ αυτό τον πόλεμο: Είναι, ακριβώς, η ικανότητα για ορθολογική και νηφάλια σκέψη, χωρίς την οποία είναι αδιανόητη η ανθρώπινη κατάσταση – παρά το γεγονός ότι αυτός ο τύπος σκέψης συνυπάρχει συστατικά με διεργασίες είτε αποκλίνουσες, είτε και συγκρουόμενες μαζί της. Με μία κουβέντα: Η σκέψη, με τα εργαλεία της σκέψης, μάχεται να διασώσει τη σκέψη από τον πόλεμο ενάντια στη σκέψη. Και, κατ’ επέκταση, να προασπίσει και τον άνθρωπο και τον πολίτη από την παλινδρόμηση τόσο σε ζωόμορφους τρόπους ύπαρξης τύπου «κοινωνικός αυτοματισμός», όσο και σε έμπρακτη πολιτική λειτουργία απέχουσα από τη λογική και το ήθος της Δημοκρατίας. Με άλλα λόγια, η σκέψη καλείται να πολεμήσει για να υπερασπίσει τη σκέψη και το περιβάλλον που της αρμόζει – έναν Δημοκρατικό Ανθρωπισμό.